بررسی جایگاه و کاربرد گویش گنابادی از منظر جامعه‌شناسی زبان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان‌شناسی همگانی، مجتمع آموزش عالی گناباد، گناباد، ایران.

2 استاد فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران.

10.22124/plid.2021.20450.1551

چکیده

مقالۀ حاضر با هدف شناسایی موقعیت اجتماعی گویش گنابادی، از گویش­های کهن ایرانی، با بررسی تأثیر مؤلفه­های اجتماعی مانند سن، تحصیلات، جنسیت و شهرنشینی بر کاربرد گونۀ گنابادی در حوزه­های مختلف مانند خانواده، مدرسه، هنر، اماکن اداری، کوچه و خیابان، مذهب و سرگرمی انجام پذیرفت. روش، تحلیل حوزه­ای و ابزار، پرسش‌نامه و مصاحبه‌ است. روش نمونه­گیری، تصادفی بود که برمبنای آن، حجم نمونه­ای متشکل از 240 آزمودنی، از سه ردة سنی به تفکیک هر گروه جنسیتی و به صورت مساوی از دو جامعة روستایی و شهری گناباد انتخاب گردید. نتایج پژوهش نشان داد که گنابادی، زبان غالب حوزه­های غیر­رسمی و به­ویژه خانواده‌است؛ هرچند در حوزه­های رسمی­تر مانند مدرسه و اداره، فارسی معیار، زبان غالب است. گرایش به ‌استفاده از زبان فارسی در بین زنان بیشتر از مردان، گروه سنی جوانان بیشتر از دیگر گروه­های سنی، تحصیل­کردگان بیشتر از غیرتحصیل­کردگان، شهر­نشینان بیش از روستاییان در تمامی حوزه­هاست. پس می‌توان گفت که گنابادی روند تدریجی زوال را در پهنۀ خراسان بزرگ طی می­کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، س، زندی، ب. 2019. «بررسی جایگاه و کاربرد زبان­های فارسی و کردی در اورامانات از دیدگاه زبان­شناسی اجتماعی». علوم اجتماعی، 12(43): 133 -164.‎
بشیرنژاد، ح. 1397. «تحلیلی اجتماعی-زبان‌شناختی بر جایگاه و کاربرد مازندرانی و فارسی در استان مازندران». زبان‌پژوهی (علوم انسانی)، 10(27): 119- 145.
ذوالفقاری انارکی، س. 1381. «گویش بختیاری: بقا یا زوال؟». انسان­شناسی (نامۀ انسان­شناسی) 1(1): 147 -177.
زندی، ب، روشن، ب و نصیری الموتی، س. 1390. «جایگاه و کاربرد زبان فارسی و گویش تنکابنی در شهر تنکابن». زبان و زبان‌شناسی، 7(14): 41 -55.‎
زندی، ب، نصیری، پ و رادنیری، س. ا. 1394. «بررسی پدیدة دوزبان­گونگی در شهر اردبیل از دیدگاه زبان­شناسی اجتماعی». زبان‌شناسی و گویش­های خراسان، 7(13): 89- 107.‎
 عزیزی، ک، عزیزی فر، ا، گوهری، ح و ولیدی، ش. 2018. «بررسی جامعه­شناختی پدیدۀ رمزگردانی دوزبانه‎های کردی کلهری- فارسی در دانش‌آموزان». تدریس­پژوهی، 6(3): 39 -63.‎
عموزاده. م. 2002. «همگرایی و دوزبان‌گونگی در گویش مازندرانی». پژوهش­نامۀ علوم انسانی و اجتماعی، 6: 139- 160.‎
فراستی، ش، صابری، ک. و ویسی، ه. 2019. «فرسایش و تغییرات زبانی در کردی کلهری ایلامی‌های مقیم تهران». مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران، 7(2): 95 -110.‎
فرهمند، آ. 1396. «بررسی نقش عوامل اجتماعی در نابودی گویش بهدینان کرمان و تلاش برای نجات آن». مطالعات ایرانی . 16(31): 141 -165.
قریشی، م، حاجی­آبادی، ن، و مبارکی، م. 1394. «گویش بیرجندی: بقا یا زوال؟».  فصلنامة مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، 9 (1): 73-86.
کلباسی، ا. 1388. فرهنگ توصیفی گونه­های زبانی ایران، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نرسیسیانس، ا. 1375. بررسی چندزبان­گونگی در شهر تهران. نامة علوم اجتماعی، 8 (8): 47 -80.‎
Barron, A., & Pandarova, I. 2016. The sociolinguistics of language use in Ireland. In Sociolinguistics in Ireland (pp. 107-130). Palgrave Macmillan, London.
Bucholtz, M. 2002. From 'sex differences' to gender variation in sociolinguistics. University of Pennsylvania Working Papers in Linguistics, 8(3): 4.
Campbell, L. 1994. Language death//Encyclopedia of Language and Linguistics. Vol. 5.
Coates, J. 2015. Women, men and language: A sociolinguistic account of gender differences in language. Routledge.
Fasold, R. 1984. The sociolinguistics of society, Oxford, Basil Black
Ferguson, C. A. 1959. Diglossia. Word, 15(2): 325-340.
Fishman, J. 1996. What Do You Lose When You Lose Your Language? ERIC. London.
Fishman, J. A. 1967. Bilingualism with and without diglossia; diglossia with and without bilingualism. Journal of social issues, 23(2): 29-38.
Gal, S. 1979. Language shift: Social determinants of linguistic change in bilingual Austria. Academic Press.
Holmes, J., & Wilson, N. 2017. An introduction to sociolinguistics. Routledge.
Hornberger, N. H., & McKay, S. (Eds.). 2010. Sociolinguistics and language education (Vol. 18). Bristol: Multilingual Matters.
Hudson, R. A. 1996. Sociolinguistics. Cambridge university press.
Jana, P., & Anna, S. 2019. Language maintenance and language death: the case of the Irish language. Russian Journal of Linguistics, 23(1): 40-61.
Janse, M. 2003. Language death and language maintenance: problems and prospects. In Language Death and Language Maintenance: Theoretical, practical and descriptive approaches (pp. 9-17). John Benjamins.
Jeon, L., & Cukor-Avila, P. 2016. 6. Urbanicity and language variation and change: Mapping dialect perceptions in and of Seoul. In Cityscapes and Perceptual Dialectology (pp. 97-116). De Gruyter Mouton.
Jinyu, D. O. N. G. 2014. Study on gender differences in language under the sociolinguistics. Canadian Social Science, 10(3): 92-96.
Krauss, M. 1992. The world's languages in crisis. Language (Baltimore), 68(1): 4-10.
Mashayekh, T. 2002. Study of the Usage of Gilaki and Farsi in Rasht MA dissertation. Tehran Arts & Cultural studies research center, 1381.
Milroy, J., & Milroy, L. 2002. Language in society: Sociolinguistics. In An encyclopedia of language (pp. 278-295). Routledge.
Mortimer, K. S., & Wortham, S. 2015. Analyzing language policy and social identification across heterogeneous scales. Annual Review of Applied Linguistics, 35: 160-172.
Ricento, T. 2012. Political economy and English as a ‘global’language. Critical Multilingualism Studies, 1(1): 31-56.
Wardhaugh, R., & Fuller, J. M. 2021. An introduction to sociolinguistics. John Wiley & Sons.
Wurm, S. 2002. Strategies for language maintenance and revival. Language endangerment and language maintenance: introduction, ed. by David Bradley and Maya Bradley, 11-23.