ویژگی‌های زبانی و محتوایی دوبیتی‌های عامیانة تالشی جنوبی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان

چکیده

دوبیتی،­ شعر عامیانة چهارمصرعی، متداول­ترین قالب شعری ایرانیان است و آن را بازماندة شعر هجایی دورة ساسانی می­دانند. دوبیتی از دیرباز با موسیقی همراه بوده‌است و این نیز از قدمت آن حکایت دارد. به دوبیتی فهلویات نیز گفته­اند. دوبیتی زبانی عامه‌فهم، وزنی ساده و ساختاری روان دارد و با احساس، اندیشه و زندگی اقوام گره خورده­است. از این‌رو، با بررسی دوبیتی­های هر قومی می­توان به فضای فکری، روحی، واژگانی و زبانی آن قوم پی برد. در این مقاله، بیست‌وچهار دوبیتی از مجموعة چهارصد دوبیتیِ جمع‌آوری‌شدة بخشی از قوم تالش را از نظر زیبا­شناختی، زبانی و محتوایی بررسی می‌کنیم. این دوبیتی­ها نمایندة تمامیِ دوبیتی­های جمع‌آوری‌شده­اند. اغلب دوبیتی­ها دست­مایة موسیقی و آواز بوده­اند، از نظر زبانی متحول شده­اند، و واژه­ها و ترکیب­های قدیمی کمتر در آنها دیده می­شود.

کلیدواژه‌ها


آلیانی، ف. 1393. بررسی ترانه‌ها و انواع آن در تالشی جنوبی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، رشت: دانشگاه گیلان.

پناهی سمنانی، م­ا. 1376. ترانه و ترانه­سرایی در ایران، تهران: سروش.

حسینی کازرونی، س­ا. 1379. «فهلویات: درآمدی بر دوبیتی­سرایی»، پژوهش‌نامة علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، (28): 46- 64.

ـــــــــــــــ . 1390. «بیان ادبی شعر و سرایش رباعی و دوبیتی»، تحقیقات تعلیمی و غنایی ادب زبان فارسی، (10): 87- 104.

خانلری، پ. ن. 1373. وزن شعر عامیانة فارسی، تهران: توس.

دست­غیب، ع . 1386. «دوبیتی و ترانه­های ملی»، کیهان فرهنگی، (251): 34- 39.

ذوالفقاری، ح. 1387. «تفاوت کنایه با ضرب­المثل»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، (10): 33- 109.

ذوالفقاری، ح. و ل. احمدی. 1388. «گونه­شناسی بومی­سروده­های ایرانی»، ادب­پژوهی (7 و 8): 143- 170.

رضایتی کیشه‌خاله، م. 1384. «تاملی دیگر در فهلویات شیخ صفی‌الدین اردبیلی»، گویش­شناسی، (4): 128-146.

ــــــــــــــــ . 1386. زبان تالشی: توصیف گویش مرکزی، رشت: فرهنگ ایلیا.

شفیعی کدکنی، م­ر. 1368. موسیقی شعر، تهران: آگاه.

صادقی، ع ا. 1382. «فهلویات شیخ صفی‌الدین اردبیلی»، زبان­شناسی،‌ (36): 1- 43.

طبیب­زاده، ا. 1382. تحلیل وزن شعر عامیانة فارسی (همراه سیصد قطعه شعر عامیانه و تقطیع آنها)، تهران: نیلوفر.

ــــــــــــــــ . 1389. «بررسی تطبیقی وزن­های کمّی و تکیه­ای در گویش گیلکی»، ادب­پژوهی، (11): 8-30.

فاضلی، ف. 1391. «توصیف سبک ادبی»، ادب­پژوهی، (19): 57-76.

قیس­رازی، ش. 1360.  المعجم فی المعاییر الاشعار  العجم، تصحیح م. قزوینی و مدرس رضوی، تهران: زوار.

ــــــــــــــــ. 1342. منتجب المعجم فی المعاییر الاشعار العجم، به­کوشش ن. شاه‌حسینی، تهران: بی­نا.

کهدویی، م­ک. و م­ر. نجاریان. 1388. «سنگردی­های پَنجشیر و ترانه­های روستایی ایران»، پژوهشنامة ادب غنایی، (12): 105- 128.

ملکی­معافی، ز. 1389.  گردآوری دوبیتی­های تالشی ماسال و تحلیل زبانی و هنری آنها، پایان­نامة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، رشت: دانشگاه پیام­نور.

میرصادقی، م. 1373. واژه‌نامة هنر شاعری، تهران: کتاب مهناز.

نصرتی سیاهمزگی، ع. 1384. «بررسی ریشه­شناختی چند واژة تالشی»، گزارش گفت­وگو، (16): 161- 165.

وحیدیان کامیار، ت. 1370الف. بررسی منشأ وزن شعر فارسی، مشهد: آستان قدس.

ــــــــــــــــ. 1370ب. حرف­های تازه در ادب فارسی، اهواز: جهاد دانشگاهی.

ــــــــــــــــ. 1375. «کنایه، نقاشی زبان»، نامة فرهنگستان، (8): 55-69.

هدایت، ص. 1383.  نوشته­های پراکنده، تهران: جامه­دران.

ــــــــــــــــ. 1391. ترانه­های ملی ایران، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.