زبانشناسی‌شناختی: الگوی شناختی چشم در بوستان سعدی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد زبان‌شناسی همگانی دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه زبان‌شناسی و زبان‌های خارجی دانشگاه اصفهان

چکیده

در مطالعة حاضر که تلاشی میان­رشته­ای در حوزه­های ادبیات و زبان‌شناسی شناختی است تعامل استعاره، شناخت، بدن و فرهنگ بررسی می­شود. در این مقاله پاره­ای از عبارات مبتنی بر واژة چشم (دیده) در بوستان سعدی براساس رویکرد زبان‌شناسی ­شناختی تجزیه‌وتحلیل می­شود. بررسی داده­ها نشان می­دهد که چشم (دیده)، به شکل واژه­ای زایا در تجسم ذهن فارسی­زبانان از طریق یک الگوی شناختی مشارکت دارد و در آن به مفهوم­پردازی «احساسات» (عشق، تمایل، شادی، حسادت)، «قوای ذهنی» (دانستن، درک‌کردن،  فکرکردن)، «ارزش‌های فرهنگی» (احترام، مهمان­نوازی)، «ویژگی‌های شخصیتی» (حرص، بی­رحمی) و «پدیده­های محسوس و جسمانی» (مرگ، زمان) می­پردازد. نتایج همچنین نشان­دهندة حضور قالب­های شناختی استعاره، طرحواره­های تصویری و مجاز در این مفهوم‌پردازی است. نیز تصور بشر پیرامون ساختار بدن و وظایف اعضای آن در تعامل با الگوهای فرهنگی مصدری برای ظهور استعاره و مجاز مفهومی در هر زبان محسوب می­شود

کلیدواژه‌ها


دهخدا، ع. ا. 1325. لغت‌نامۀ دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.

راسخ­مهند، م. و م. شمس­الدینی. 1391. «طبقه­بندی معنایی اصطلاحات فارسی از دیدگاه زبان‌شناسی شناختی». ادب‌پژوهی، (20): 11-32.

سعدی، م. 1369. بوستان، تصحیح و توضیح غ. ح. یوسفی. تهران: خوارزمی.

صراحی، م. ا. 1391. بررسی مقابله­ای استعاره­های زبان‌های فارسی و انگلیسی براساس نظریۀ استعاره‌های مفهومی. پایان­نامۀ دکتری، دانشگاه اصفهان.

عمید، ح. 1389. فرهنگ فارسی عمید، تهران: راه رشد.

قادری، س. 1391. شعرشناسی شناختی: تحلیل پاره­ای از استعارات برگرفته از عضوهای بدن در بوستان سعدی. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان.

قادری، س. و م. توانگر. 1391. «کاربرد استعاره در زبان فارسی: عضوهای بدن، ظروفی برای احساس». مجموعۀ مقالات سومین هم­اندیشی معنی­شناسی، تهران: اهورا. 55 -71.

Barcelona, A. 1997. Clarifying and Applying the Notions of Metaphor and Metonymy within Cognitive Linguistics. Atlantis. 1-19, 21-48.

ـــــــــــــــــــــــ, 2000. On the plausibility of claiming a metonymic motivation for conceptual metaphor. In A.Barcelona (ed.), Metonymy and metaphor at the crossroads, Volume in the Topics in English Linguistics series. 31-58. Berlin: Mouton de Gruyter.

Croft, W. &A.Cruse. 2004. Cognitive Linguistics. Cambridge: Cambridge University.

Gibbs, R. W. Jr.1999. Taking metaphor out of our heads and putting it into the cultural world. In R. W. Jr Gibbs&G. J.Steen (eds.), Metaphor in Cognitive Linguistics. 145–166. Amsterdam: John Benjamins.

Heine, B., U.Claudi, &F.Hünnemeyer .1991. Grammaticalization: A Conceptual Framework. Chicago: The University of Chicago.

Johnson, M. 1987. The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. Chicago: The University of Chicago.

Kovecses, Z. 1990. Emotion Concepts. New York: Springer Verlag.

ـــــــــــــــــــــــ, 1995. The Container Metaphor of Anger in English, Chinese Japanese, and Hungarian. In Z.Radman (ed.), From a Metaphorical point of View: A Multidisciplinary Approach to the Cognitive Content of Metaphor. 117-145. Berlin, New York: Mouton de Gruyter.

ـــــــــــــــــــــــ,  1999. Metaphor: Does it constitute or reflect cultural models?.In R. W. Jr.Gibbs &G. J.Steen (eds.), Metaphor in Cognitive Linguistics. 167–188. Amsterdam: John Benjamins.

ـــــــــــــــــــــــ,  2000. Metaphor and Emotion: Language, Culture and Body in Human Feeling. Cambridge: Cambridge University.

ـــــــــــــــــــــــ, 2010. Metaphor: A Practical Introduction. Oxford: Oxford
University.

Lakoff, G. 1987. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago: University of Chicago.

ـــــــــــــــــــــــ, 1993. The metaphor system and its role in grammar. In K.Beals, G.Cooke, D. Kathman, S. Kita, K. McCullough &D.Testen, (eds.), What We Think, What We Mean, and How We Say It: Papers from the Parasession on the Correspondence of Conceptual, Semantic and Grammatical Representations. 217–241. Chicago: Chicago Linguistic Society.

Lakoff, G. &M.Johnson. 1980. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago.

Lakoff, G. &M.Johnson1999. Philosophy in the Flesh: The Embodied Mind and its Challenge to Western Thought. New York: Basic Books.

Lakoff, G., J.Espenson &A.Goldberg. 1991. Master Metaphor List. Berkeley: University of California, Cognitive Linguistics Group.

Lakoff, G. &M.Turner. 1989. More Than Cool Reason: A Field Guide to Poetic Metaphor. Chicago: University of Chicago.

  • ·Mark Johnson (footballer) (born 1978), Australian rules footballer Mark Johnson (hockey player) (born 1957)

..... Click the link for more information. Mark Johnson may refer to: Academics and scientists

Mark Johnson (professor), philosophy professor SportsMaalej, Z. 2008. The heart and cultural embodiment in Tunisian Arabic. In F.Sharifian, R.Dirven, N.Yu &S.Niemeier (eds.). Culture, body, and language: Conceptualizations of internal body organs across cultures and languages. 395-428. Berlin: Mouton de Gruyter. 

ـــــــــــــــــــــــ,  2011. Figurative dimensions of 3ayn ‘eye’ in Tunisian Arabic. In Z. Maalej&N.Yu (eds.), Embodiment via body parts: Studies from various languages and cultures. 213-240. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Panther, K.&G.Radden (eds.). 1999. Metonymy in Language and Thought. Amsterdam: John Benjamins.

Pena, S.2001. A cognitive approach to the role of body parts in the conceptualization of emotion metaphors.  Revista de filología. 17, 245-260.

Sharifian, F. 2008. Conceptualizations of del ‘heart-stomach’ in Persian. In F.Sharifian, R. Dirven,N.Yu &S.Niemeier (eds.), Body, culture, and language: Conceptualisations of heart and other internal body organs across languages and cultures. 247-267. Berlin/New York: Mouton De Gruyter.

ـــــــــــــــــــــــ,  2011. Conceptualisations of cheshm ‘eye’ in Persian”. In Z.Maalej &N.Yu (eds.) Embodiment via Body Parts: Studies from Various Languages and Cultures.197-211. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Stefanowitsch, A. 2004. Happiness in English and German: A metaphorical-pattern analysis. In M.Achard &S.Kemmer (eds.), Language, Culture, and Mind. 137-149. Stanford, Calif: CSLI (Center for the Study of Language and Information).

Sweetser, E. 1990. From Etymology to Pragmatics: Metaphorical and Cultural Aspects of Semantic Structure. Cambridge: Cambridge University.

Yu, N. 2002. Body and emotion: Body parts in Chinese expression of emotion. Pragmatics and Cognition, 10 (1): 341–367.

ـــــــــــــــــــــــ,  2003. Metaphor, body, and culture: The Chinese understanding of gallbladder and courage. Metaphor and Symbol, 18 (1): 13–31.

ـــــــــــــــــــــــ, 2004. The eyes for sight and mind. Journal of Pragmatics, 36(4): 663–686.

ـــــــــــــــــــــــ, 2008. Metaphor from body and culture. In Gibbs R.(ed.),The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought. 247–261. Cambridge: Cambridge University.