کاربردها، گونه‌ها و تحولات یک عامل ربط (هِن) در گویش قدیم شیرازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

10.22124/plid.2024.25020.1646

چکیده

یکی از کلمات مبهم گویش شیرازی کهن که با تفاوت‌های بنیادین معنایی و کاربردی در گویش هروی کهن نیز به کار رفته، فعل «هن» است. این کلمه در فرهنگ‌های قدیم فارسی با قیدِ «در گویش قدیم شیراز» با معنی «است» مدخل شده است. در این مقاله با توجه به تفاوت‌های اساسی این فعل در گویش شیرازی و هروی، تنها به کاربردهای این فعل در گویش شیرازی خواهیم پرداخت. «هن» /h-en/ در گویش شیرازی کهن به سه صورت به کار می‌رود: 1. با h- آغازین (کامل با n): (هِن) /hen?/؛ 2. با h- آغازی (ناقص بیn): (هِه) /he/ (به ندرت ـه /e/، مشابه فارسی گفتاری)؛ 3. بدون h- آغازین: (-ِن) /-en?/ (به ندرت ن /n/). «هن» و «هه» در این گویش تنها به عنوان عامل (فعل) ربط به کار رفته‌است؛ اما گونة بدون h آغازی این فعل در فرایند دستوری‌شدگی تا مرحلة تهی‌شدگی کامل نیز پیش رفته است. به عنوان یک پیشنهاد ریشه‌شناختی که باید مورد بررسی قرار گیرد، شاید بتوان «هن» را محصول تحول صیغه سوم شخص قاعده‌‌مند فعل h- دانست: hēd/ hed > hen.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Uses, Types and Transformations of a Copula (hen) in the Old Dialect of Shirazi

نویسنده [English]

  • Hamed Noruzi
Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Birjand, Birjand, Iran.
چکیده [English]

One of the ambiguous words of Old dialect of Shiraz, which is also used in the old Hervi dialect with fundamental differences in meaning and application, is "هن" /hen/. This word is entered in old Persian dictionaries with the explanation "in the old dialect of Shiraz" with the meaning "ast". In this article, considering the basic differences of this word in Shirazi and Heravi dialects, we will only discuss the use of this word in Shirazi dialect. "hen" /h-en/ is used in three forms in the old Shirazi dialect: 1. with initial h- (complete with n): (هن) /hen?/; 2. with initial h- (imperfect bin): (هه) /he/ (rarely /e/, similar to spoken Persian); 3. Without initial h-: (-en) /-en?/ (rarely /n/). "هن" and "هه" are only used as copula in this dialect; But the form without the initial h of this word has progressed to the stage of complete exhaustion. According to the author, "هن" in the old Shirazi dialect can be a product of the transformation of the third person regular form of the verb ah-: hēd/hed > hen.

کلیدواژه‌ها [English]

  • old Shirazi dialect
  • (هن)hen
  • ast
  • third person singular conjugation