ترکیب‌ درون‌مرکز غیرفعلی در لکی الشتری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

2 دانشیار زبان‌شناسی، زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

3 استادیار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

10.22124/plid.2021.20330.1547

چکیده

پرتکرارترین ساختارهایی که در ترکیب‌های درون‌مرکز غیرفعلی در زبان لکی یافت می‌شوند عبارت‌اند از: [اسم + اسم]، [اسم + صفت] و [صفت + اسم]. علاوه‌بر اینها، سه ساختار کم‌بسامدتر [اسم + حرف اضافه]، [حرف اضافه + اسم] و [عدد + اسم] نیز در این زبان یافت می‌شود. تحلیل معنایی این ساختارها نشان می‌دهد که برحسب نوع رابطۀ بین اجزای سازندۀ ترکیب، معانی متنوعی از آنها استنباط می‌شود و تنوع معنایی ترکیب‌های [اسم + اسم] بیش از سایر ترکیب‌های درون‌مرکز است. ترکیب‌های درون‌مرکز [اسم + اسم] به دو زیرطبقۀ هسته‌آغاز و هسته‌پایان تقسیم می‌شوند و در آنها مفاهیم متعددی را می‌توان یافت که عبارت‌اند از: منشأ، محتوا، کاربرد، شباهت، جنس، محل، وابستگی، آغشتگی، زمان، اختصاص، نوع، تغذیه، شیوه و هدف. ترکیب‌های درون‌مرکز [اسم + صفت] نیز از لحاظ معنایی تنوع قابل توجهی دارند و معانی متعددی شامل نحوۀ عملکرد، ابزار تولید، محتوا، نسبت، خصوصیت و ارتباط خاص در این نوع ترکیب‌ها یافت می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آزادپور، ر. 1392. گویش لکی: آواشناسی، دستور، واژگان. قم: نگاران نور.
ترابیان، ا. 1392. بررسی استعاره در اسم‌های مرکب اسم-اسم زبان فارسی در چارچوب زبان‌شناسی شناختی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه شیراز.
خباز، م. 1385. ترکیب غیرفعلی در زبان فارسی. رسالۀ دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی.
خباز، م. 1386. «جایگاه هسته در کلمات مرکب غیرفعلی فارسی». دستور، 3: 153-166.
دبیرمقدم، م. 1393. رده‌شناسی زبان‌های ایرانی، تهران: سمت.
دیانتی، م؛ رضائی، ح. و رفیعی، ع. 1399. «واژه‌های مرکب درون‌مرکز زبان فارسی: ساخت‌های مفهومی ساده یا پیچیده؟». جستارهای زبانی، 11 (6):  35 -68.
سبزواری، م. 1397. «بررسی معنی‌سازی و استنباط و الگوهای مفهومی اسم‌های مرکب درون‌مرکز فارسی». زبان‌پژوهی، 10 (27):  49 -68.
شقاقی، و. 1389. مبانی صرف. تهران: سمت.
شهسواری، ف. 1394. واج، تکواژ و واژه در زبان لکی. کرمانشاه: طاق‌بستان.
طباطبایی، ع. 1394. ترکیب در زبان فارسی: بررسی ساختاری واژه­های مرکب. تهران: آثار.
عاصی، م. و بدخشان، ا. 1389. «رد‌ه‌بندی واژه‌های مرکب». فصلنامۀ زبان و ادب فارسی، 46: 71-94.
عزیزی، ز. 1394. بررسی فرایندهای واژه‌سازی در گویش لکی بر اساس نظریۀ زایشی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه کردستان.
غلامی، ب. 1395. فرهنگ باساک: ریشه‌شناسی واژگان زبان لکی. خرم‌آباد: پراکنده.
قطره، ف. و قندهاری، م. 1395. «بررسی اسم‌های دارای ساختار «اسم1 (و) اسم2» در زبان فارسی براساس نظریۀ آمیزش مفهومی». مجموعه مقالات چهارمین همایش ملی صرف، تهران: نشر نویسة پارسی: 171-190.
کریمی‌دوستان، غ. و وحید، ا. 1392. «تحلیل معنایی کلمات مرکب اسم-اسم در فارسی». پژوهش‌های زبان‌شناسی، 5 (8): 65- 82.
کیانی کولیوند، ک. 1390. فرهنگ و واژه‌نامۀ لکی (فرهنگ کیان)، خرم‌آباد: سیفا.
ملکی، م. 1392. «کلمات مرکّب راجی براساس طبقه‌بندی بیستو و اسکالیس». مطالعات زبان و گویش‌های غرب ایران، 1(1): 129- 154.
یاراحمدزهی، ن. 1388. اسامی و صفات مرکب درون‌مرکز و برون‌مرکز در فارسی. زبان‌شناسی، 44: 75- 86.
Adams, V. 1973. An introduction to modern English word formation. London: Longman.
Adams, V. 2001. Complex words in English. Harlow: Pearson.
Appah, C.K.I. 2016. Noun-adjective compounds in akan. Lingue e linguaggio, XV(2): 259-284.
Aronoff, M., & Fudeman, K. 2011. What is Morphology? (2nd ed.). Oxford: Wiley-Blackwell.
Bauer, L. 1983. English Word formation. New York:  Cambridge University Press.
Bauer, L. 2017. Compounds and Compounding. Cambridge: Cambridge University Press.
Benczes, R. 2006. Creative compounding in English: The semantics of metaphorical and metonymical noun-noun combinations. Amsterdam/ Philadelphia: John Benjamins.
Bisetto, A. & Scalise, S. 2005. The Classification of Compounds. Lingue E Linguaggio, 4(2): 319-332.
Costello, F, J., & Keane, M. T. 2000. Efficient creativity: constraint-guided conceptual combination. Cognitive Science, 24 (2): 229-349.
Fauconnier, G., & Turner, M. 2002. The way we think: Conceptual blending and the mind’s hidden complexities. New York: Basic Books.
Jackendoff, R. 2002. Foundations of Language, Brain, Meaning, Grammar, Evolution. Oxford: Oxford University Press.
Katamba, F., & Stonham, J. 2006. Morphology. New York: Palgrave Macmillan.
Levi, J. 1978. The syntax and semantics of complex nominals. New York: Academic.
Ryder, M. E. 1994. Ordered chaos: the interpretation of English noun-noun compounds. Berkeley: University of California Press.
Szubert, A. 2012. Zurinternen Semantik der substantivischen Kompositaim Dänischen. Poznań: Wydanictwo Naukowe.