وزن‌های دوری چندپاره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد زبان‌شناسی همگانی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

10.22124/plid.2021.20408.1549

چکیده

عروض‌دانان به تفصیل دربارۀ وزن‌های دوری در اشعار شاعران قدیم فارسی بحث کرده‌اند، اما در سروده‌های شاعران جدید، مخصوصا در آثار ترانه‌سرایان و نوحه‌پردازان، به اشعاری برمی‌خوریم که تمامی ویژگی‌های وزن‌های دوری را دارند جز اینکه هر مصراع آنها نه از دو نیم‌مصراع، بلکه از بیش از دو پاره‌مصراع تشکیل شده‌است. این قبیل وزن‌ها را وزن‌های دوری چندپاره نامیدیم و آنها را به دو دستۀ وزن‌های مساوی و وزن‌های نامساوی تقسیم کرده‌ایم. مصراع‌ها در این هر دو گونه وزن، بیش از دو پارۀ وزنی است، اما این پاره‌ها در وزن‌های دوری مساوی، عینا همانند هستند، درحالی‌که در وزن‌های نامساوی تغییراتی جزئی با هم دارند. در این مقاله تمام این قبیل وزن‌ها را از پیکرۀ مفصل پناهی (1395 -1399) استخراج کرده‌ایم و سپس ویژگی‌های آنها را شرح داده‌ایم.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آذرسینا، م. 1396. شعر؟ یا موسیقی؟ (تننای شعر سپید)، تهران: سروش.
پرهیزی، ع، 1380. عروض نوین فارسی، تهران: ققنوس.
پناهی، غ. 1395-1399، آشنایی با اوزان عروضی، تهران: پیام، 5 جلد.
دهلوی، ح. 1379. پیوند شعر و موسیقی آوازی، تهران: مؤسسۀ فرهنگی-هنری ماهور.
قهرمانی مقبل، ع. 1399. «رکن‌های پنج‌هجایی در عروض عربی و فارسی و کارکرد آنها در عروض فارسی»، زبان فارسی و گویش‌های ایرانی، 5 (1): 45- 65.
نجفی، ا. 1393. «وزن دوری، مشکلی که عروض قدیم آن را نادیده گرفته­است»، نامۀ فرهنگستان، 13 (4): 6-18.
نجفی، ا. 1395. وزن شعر فارسی (درس‌نامه)، به همت امید طبیب‌زاده، تهران: نیلوفر.
نجفی، ا. 1397. طبقه‌بندی وزن‌های شعر فارسی، به همت امید طبیب‌زاده، تهران: نیلوفر.
Elwell-Sutton. 1976. The Persian Metres, Cambridge.