نوآوری‌های دستوری طنزآمیز در مطبوعات معاصر از دیدگاه دستور کاربردبنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22124/plid.2021.17626.1483

چکیده

این مقاله در چارچوب دستور کاربردبنیاد به دگرگونی زبان به بررسی نوآوری­های دستوری طنزآمیزِ سال­های اخیر در مطبوعات طنز می‌پردازد. هدف پژوهش این است که با جمع آوری داده‌ها از مطبوعات طنز دریابد این نوآوری‌های براساس چه سازوکارهایی شکل گرفته، در چه ساخت­هایی به‎کار رفته­است و از میان آنها مواردی که در زبان بسامد بالایی دارند چه ویژگی­هایی دارند. این نوآوری­ها در سه بخش طبقه­بندی و تجزیه و تحلیل شده­اند: ساخت­های اشتقاقی، ساخت فعل جعلی و ساخت­های «ال»دار. با بررسی مشخص شد که بیشتر این نوآوری­های براساس فرایندهای قیاسی در زبان شکل گرفته‌است که حاصل کاربرد زبان است. علاوه‌بر این، به نظر می­رسد بیشتر نوآوری­های دستوری طنزآمیز را می­توان نشانۀ نیاز زبان فارسی به ساخت‌های جدید دانست، ساخت‌هایی که در زبان معیار قابل قبول نیستند اما در فضای طنز و شوخ‌طبعی می‌توان آنها را به‎کار برد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی گیوی، ح. و ح. انوری. 1384. دستور زبان فارسی، تهران: فاطمی.
باطنی، م. 1368. «فارسی زبانی عقیم»، آدینه. (33): 66 -71.
باطنی، م. 1372. « استفاده از اشتقاق در واژه­سازی علمی». مجموعه مقالات سمینار زبان فارسی و زبان علم. زیر نظر ع. کافی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. 221-235.
جمالی، ف. 1392. «بررسی نوآوری­های دستوری در متون مطبوعات ورزشی فارسی معاصر»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد. رشتة زبان­شناسی همگانی. دانشگاه اصفهان.
حق­شناس، ع. 1375. «اشتقاق فعل و تصریف آن در فارسی». مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 34 (1و2):  45 -66.
سلیمی‌نژاد، م. 1391. بومی‌سازی وام­واژه­های فرانسه در زبان فارسی براساس نظریۀ بهینگی، اصفهان: انتشارات جهاد دانشگاهی.
سیاوشی، س. 1395. آشتی با تنوین، تناقض تاریخی و ملاحظات شناختی. وبگاه میدان www.meidaan.com
شریفی، ش. و س. کرامتی یزدی. 1388. «بررسی طنز منثور در برخی از مطبوعات رسمی طنز کشور براساس نظریۀ عمومی طنز کلامی»، زبان و ادب فارسی، (42): 109- 131.
شفیعی کدکنی، م. 1368. موسیقی شعر. تهران: آگاه.
شقاقی، و. 1380. «قیاس و واژه­سازی»، مجموعه مقالات نخستین هم­اندیشی مسائل واژه­گزینی و اصطلاح شناسی. مرکز نشر دانشگاهی. 283-295.
صادقی، ع. 1353. «دربارۀ ترکیبات ال­دار عربی در فارسی». مجلة دانشکده ادبیات و علوم انسانی، 21 (2و3): 129- 136.
صادقی، ع. 1372. «دربارۀ فعل­های جعلی در زبان فارسی»، مجموعه مقالات سمینار زبان فارسی و زبان علم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی،  236-246.
صراحی، م. و ز. غیوری. 1396. «نقش نقض اصول همکاری گرایس در ساخت کاریکلماتور». ادبیات پارسی معاصر. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 7(2): 35 -50.
صفایی، ع. و ل. درویشعلی پورآستانه. 1391. «بررسی شیوه‎های پرداخت طنز و مطایبه در کتاب فرهنگ جبهه (شوخ‌طبعی‌ها)». ادبیات پایداری. 4(7): 121- 137.
صمصامی، م. 1346. پیشوندها و پسوندهای زبان فارسی، تهران: مشعل.
طباطبایی، ع. 1381. فعل مرکب و بسیط در زبان فارسی، تهران: نشر دانش.
طباطبایی، ع. 1376. فعل بسیط و واژهسازی، تهران: نشر دانشگاهی.
فرشیدورد، خ. 1386. فرهنگ پیشوندها و پسوندهای زبان فارسی، تهران: زوار.
فروغی، م. 1315. پیام من به فرهنگستان، تهران: پیام.
کشانی، خ. 1371. اشتقاق پسوندی در زبان فارسی امروز، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
کلباسی، ا. 1388. ساخت اشتقاقی واژه در فارسی امروز. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
گلفام، ا. و ا. ملکی مقدم و ف. ابراهیم­پور نیک. 1397. «محدودیت­های ناظر بر زایایی فعل­های برگرفته از اسم و صفت در فارسی معیار». مطالعات زبانها و گویشهای غرب ایران، 6 (20):  109-132.
محتشمی، ب. 1370. دستورکامل زبان فارسی، تهران: اشراقی.
محمودی بختیاری، ب. 1394. پیجین در خدمت ایجاد طنز کلامی. جشن­نامۀ کورش صفوی. تهران: سیاهرود.
خانلری، پ. 1372. دستور تاریخی زبان فارسی، تهران: توس.
نغزگوی کهن، م. و ش. داوری. 1391. «شبه­وندشدگی»، پژوهشهای زبانشناسی تطبیقی، 2(1): 65-85.
نغزگوی کهن، م. 1393. فرهنگ توصیفی زبانشناسی تاریخی، تهران: فاطمی.
Anderson, S. R. 1991. Syntactically arbitrary inflectional morphology.Yearbook of Morphology .4. PP.5-19.
Attardo, S. 2008. Semantics and Pragmatics of Humor.Blackwell:Language and Linguistics Compass.
Bauer, L. 1986. Notes on New Zealand English Phonetics and Phonology.English world-wide,7(2).PP. 225-258.
Burridge, K. and Bergs, A. 2017. Understanding  Language Change.London and Newyork: Routledge.
Bybee,J. 2005. From Usage to Grammar: The Mind's Response to  Repetition .  Linguistics. 82.PP.711-733.
Bybee, Joan. 2010. Language,usage and cognition.Cambridge University Press.
Bybee, Joan. 2015. Language change. Cambridge University Press.
Chomsky, N. 1965. Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, Massachusets :MIT Press.
De Saussure, F. 1916. Course in general linguistics.Eds.Bally,Ch & Sechehaye, A.New York: The Philosophical Society.
Givón, T. 2001. Syntax: A Functional Typological Introduction. Vol II. Amsterdam/ Philadelphia: John Benjamins.
Grice,p. 1975. Personal Identity.Berkely: University of California Press
Jakonson, R. 1939. Signe zero.In roman Jakonson,selected writings. Mouton :The Hague.pp. 211-219.
Kiparsky, P. 1965. Phonological change. Massachusette Institute of Technology.
Kurylowicz, J. 1947. La nature des procs dits analogiques.Acta Linguistica. 5. pp.17-34.
Matthews, P.H. 1991. Morphology.2nd Edition.Cambridge: Cambridge University Press.
Miller, R.M. 2015. Trask's historical linguistics.3rd Edition. .London: Newyork: Routledge.
Raskin, V. 1985. Semantics mechanisms of humor.Dordrecht,The Netherlands: D.Reidel.
Perek, F. 2015. Argument Structure in usage- based construction grammar. Experimental and corpus- based Perspectives. Amsterdam: John Benjamins.
Spencer, A. 1992. Nominal inflection and the nature of functional categories.Linguistics. Cambridge University Press. pp.331-341.
Sperber, D; Wilson. D. 1995. Relevance.communication, 2nd edition. London: Blackwell.
Trask, R, L. 1996. Historical Linguistics.Sussex:Arnold.
Van Valin, R. D. 2005. Exploring The Syntax- Semantics Interface. Cambridge: Cambridge University Pres.