بررسی فرایند ترکیب و دسته‌بندی آن از نظر معنایی و رابطۀ بین عناصر سازندة آن در زبان مازندرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 دانشیار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشیار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

10.22124/plid.2021.15847.1444

چکیده

در پژوهش حاضر کلمات مرکب مازندرانی برگرفته از فرهنگ تبری (نصری اشرفی، 1381)، از نظر معنایی و رابطۀ بین عناصر سازنده بررسی شده­است. برمبنای دسته‌بندی بیستو و اسکالیز (2005)، به‌عنوان چارچوب نظری پژوهش، ترکیب سه دستۀ اصلی همپایگی، اسنادی/ توصیفی و وابستگی را در بر می‌گیرد. این دسته‌بندی مبتنی­بر روابط دستوری ممکن بین دو سازه در ساختارهای نحوی است. از نظر رابطه بین عناصر سازنده، ترکیب دو دستۀ فعلی و غیرفعلی را شامل می‌شود. تأکید مقالۀ حاضر عمدتا بر ترکیب فعلی و دسته‌بندی آن است. ترکیب فعلی نوعی ترکیب وابسته است که در ساختار آن سازۀ غیرفعلی، متمم سازۀ فعلی است. ترکیب‌های فعلی از نظر معنایی به چهار دستۀ موضوعی، غیرموضوعی، گروهی و مکرر تقسیم‌بندی می‌شوند. شواهد نشان می‌دهدکه انطباق نسبتا کاملی بین مازندرانی و دسته‌بندی بیستو و اسکالیز وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


افراشی، آ. 1389. ساخت زبان فارسی، تهران: سمت.
بشیرنژاد، ح. 1386. مازندرانی: جایگاه، کاربرد و نگرشهای گویشوران در استان مازندران، پایان‌نامة کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی، علامه طباطبایی، تهران.
دبیرمقدم، م. 1392. رده‌شناسی زبان‌های ایرانی، تهران: سمت.
خانلری، پ. 1369. دستور زبان فارسی، تهران: توس.
خباز، م. 1386. «جایگاه هسته در کلمات مرکب غیرفعلی فارسی»، نامۀ فرهنگستان، ویژه­نامۀ دستور، 3(3): 153- 167.
شقاقی، و. 1386. مبانی صرف، تهران: سمت.
صادقی، ع.ا. 1383. «کلمات مرکب ساخته شده با ستاک فعل»، نامۀ فرهنگستان، ویژه­نامۀ دستور، (1): 5- 21.
طباطبایی، ع. 1382. اسم و صفت مرکب در زبان فارسی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
غنچه‌پور، م. 1392. «ترکیب فعلی وانواع آن در زبان فارسی»، نامۀ فرهنگستان، ویژه­نامۀ دستور، (9): 142- 167.
کلباسی، ا. 1371. ساخت اشتقاقی واژه در فارسی امروز، تهران: موسسة مطالعات فرهنگی.
Baur, L. 1983. English Word Formation, Cambridge: CUP.
Bisetto, A. and S. Scalise. 2005. The classification of campounds, Linguee Linguaggio 4 (2):319-332.
Carstares-McCarthy, Andrew. 1992. Current Morphology, Routledge, London
Fabb, N. 1998. Compounding, In A. Spencerand A. M. Zwicky (eds.) The Handbook of Morphology Oxford/Malden, MA: Blackwell, 690-706.
Jensen, John. 1990. Morphology: word structure in Generative Grammar, Amsterdam.
Katamba, F. 1993. Morphology, Mac Millan, press. LTD.
Lieber, R. 2010. introducing Morphology, Cambridge: Cambridge university press.
Matthews, P.H. 1991. Morphology. Cambridge University press 2nd edition, Cambridge.
Shakki, M. 1964. Compound norms in Neo-persian, Prague.
Spencer, A. 2000, Morphological theory: an introduction to word structure in generative grammar, Oxford: Blackwell.