تحلیل و بررسی تنوع واژگانی در آبادی‌های شهرستان خرم‌آباد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان‎شناسی همگانی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران

10.22124/plid.2021.18724.1518

چکیده

داده­های این پژوهش از اطلس زبانی استان لرستان اقتباس شده که در قالبِ اصطلاحات خویشاوندی، واژه‌های مربوط به عینیت­های طبیعی، واژه­های مرتبط با بدن انسان، نام حیوانات، واژه­های مربوط به گیاهان، واژه­های مربوط به عینیت­های انسان­ساز، ضمیرها، قیدهای اشاری- مکانی و ادات پرسشی و عددها دسته­بندی شده­اند. گونه­های زبانیِ آبادی­هایی که داده­های آنها بررسی و تحلیل شده­اند، از زبان­های لُری و لکی هستند که داده­های هر یک به صورت جداگانه بررسی و تحلیل شده‌است. پیکرة بررسی­شده، هم تنوع دَرخورِتوجه زبانی شهرستان خرم­آباد را نشان می­دهد و هم تنوع واژگانیِ گونه­های زبانی آبادی­های این شهرستان را. یافته‌های پژوهش نشان می­دهد که در هر دو زبان لری و لکی، مقولۀ واژگانی «عددها» کمترین ضریب تنوع، و مقولۀ واژگانیِ «عینیت­های انسان­ساز» بیشترین ضریب تنوع را در میان مقوله­های واژگانی بررسی‏شده داشته­اند. همچنین بررسی داده­ها نشان می­دهد که واژه­هایی همچون «پدر»، «زبان»، «نان» و «خون» کم­ترین تنوع را در گونه­های زبانی بررسی شده­ داشته­اند، و از این­رو آنها را باید از بنیادی‌ترین واژه­های این گونه­های زبانی دانست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


استاجی، ا. 1394. «بررسی اصطلاحات خویشاوندی در زبان فارسی»، زبان­شناسی و گویش­های خراسان، (13): 1-19.
افغانی­نویس، ع. 1369. لغات عامیانۀ فارسی افغانستان، بلخ: موسسۀ تحقیقات و انتشارات بلخ.
امان­الهی بهاروند، س. 1379. «لُرها: تحلیلی تاریخی– جامعه­شناختی»، فصلنامه مطالعات ملی، 6 (6): 221 -242.
امان­الهی بهاروند، س. 1393. قوم لُر پژوهشی دربارۀ پیوستگی قومی و پراکندگی جغرافیایی لُرها در ایران، تهران: آگه.
ایزدپناه، ح. 1381. فرهنگ لری، تهران: اساطیر.
پشت­دار، ع. 1376. «لرها و لرستان از دیدگاه ولادمیر مینورسکی»، ایران­شناخت، (7): 160 -183.
تفکری رضائی، ش. و ع. امیدی 1993. «پسوندهای فعلی در گویش لکی: ساخت ارگتیو، مطابقه فاعلی یا ضمیر پیوسته؟»، پژوهش­های ایران­شناسی، (1): 37 -55.
حصوری، ع. 1342. گزارش گویش‌های لری، تهران: کتابخانۀ طهوری.
دبیرمقدم، م. 1392. رده­شناسی زبا‌ن‌های ایرانی، تهران: سمت.
رضایتی کیشه­خاله، م.، ا. خادمی ارده 1378. فرهنگ موضوعی تالشی به فارسی، رشت: انتشارات دانشگاه گیلان.
زرین­جویی، م. 1396. گزارش گردآوری و مستندسازی گویش­های محلی شهرستان خرم­آباد، تهران: پژوهشکده، زبان­شناسی، کتیبه­ها و متون، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری.
سبزعلی­پور، ج. 1391. فرهنگ تاتی دروی، رشت: فرهنگ ایلیا.
سبزعلی­پور، ج.، ع. یوسفی­نژاد کرنق 1396. فرهنگ تاتی کرنقی، رشت: فرهنگ ایلیا.
طوسی، ا. 1337. «فهلویات لری»، نشریۀ دانشکده ادبیات تبریز، (45): 1- 16.
کیا، ص. 1340. راهنمای گردآوری گویش­ها، تهران: انتشارات ادارۀ فرهنگ عامه.
لُکوک، پ. 1393. «گویش­های جنوب غرب ایران»، راهنمای زبان­های ایرانی، جلد دوم: زبان­های ایرانی نو، ویراستار رودریگر اشمیت، ترجمۀ فارسی زیر نظر ح. رضائی باغ­بیدی، مترجمان: آ. بختیاری، ع. بهرامی، ح. رضائی باغ­بیدی و ن. صالحی­نیا، تهران: انتشارات ققنوس، 576-563.
مردوخ روحانی، م. 1392. فرهنگ فارسی- کُردی، سنندج: دانشگاه کردستان.
مستوفی، ح. 1394. تاریخ گزیده، با اهتمام ع. نوائی، تهران: امیرکبیر.
مستوفی قزوینی، ح. 1389. نزهه­القلوب، المقاله­الثالثه در وصف بُلدان و ولایات و بُقاع، تصحیح و تحشیۀ گای لیستِرانج، تهران: اساطیر.
معین، م. 1360. فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
کلکی، ب.، ح. نادری و ی. مجیدزاده (1343). «آگاهی­هائی درباره ایل‌ها و طایفه­های لُر خرّم­آباد»، هنر و مردم، مرداد 1343، (22): 2 -7.
وارداف، ر. 1393. درآمدی بر جامعه­شناسی زبان، ترجمه ر. امینی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و نشر بوکا.
Anonby, E. J. 2003. “Update on Luri: How many Languages?”, JRAS, Seris, (13): 171-197.
Anonby, E. J. 2004/2005. “Kurdish or Luri? Laki’s disputed identity in the Luristan province of Iran”, Kurdische Studien, (4+5): 7-22.
Fattah, I. K. 2000. Les Dialectes Kurdes Meridionaux: Etude Linguistique et Dialectologique (ACTA Iranica), Leuven: N. V. Peeters.
Geeraerts, D. 2018. Ten Lectures on Cognitive Sociolinguistics, Leiden: Brill.
Geeraerts, D., S. Grondelaers, P. Bakema 1994. The Structure of Lexical Variation: Meaning, Naming, and Context, Berlin: Mouton de Gruyter.
Kostić, S. 1997. “Structure and Origin of the Kinship Terminology in Roma’s Language”, Asian and African Studies, (6): 9-20.
Mackenzie, D. N. 1961. “The Origins of Kurdish”, Transactions of the Philological Society, Vol. 60, Issue 1.
McCarus, E. N. 2009. “Kurdish”, in The Iranian Language, (edited by Gernot Windfuhr), London: Routledge.
Moradi, S. 2015. Laki Verbal Morphosyntax, MA thesis in Linguistics Theory and Typology, Lexington, Kentucky: University of Kentucky.
Morgan, J. MCMIV/1904. Études Linguistiques, Dialectes Kurdes, Langues et Dialects du Nord de la Perse, Paris: Imprimerie Nationale.
Swadesh, M. 1971. The Origin and Diversification of Language, Joel Sherzer (edt.), forwaed by Dell Hymes, Chicago: Aldine-Atherton.
Weinreich, U. 1953. Languages in Contact: Findings and Problems, The Hauge: Mouton Publishers.