ضرورتِ تصحیحِ انتقادیِ مقدمه‌الأدبِ زمخشری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین

چکیده

پژوهشگران چنان­که باید به مقدمه‌الأدب زمخشری توجّه نکرده­اند. یکی از دلایل این امر، در دست نبودنِ تصحیحی منقّح، روشمند و دقیق از این کتاب است. از این‌رو، ضروری است نقایص و ایرادهای چاپ‌های موجود این کتاب برای تصحیح انتقادی این متن بررسی شود. در این مقاله، به انواع اشکالات دو چاپ موجود (چاپ لایپزیک و چاپ دانشگاه تهران)، در مقدمه، متن و فهارس پرداخته شده‌است؛ اشکالاتی مانند نداشتن مقدمه‌های تفصیلی دقیق و روشمند دربارۀ مؤلف و اثرش، معرفی ناقصِ دست‌نویس‌ها، نداشتن روش مشخص در تصحیح متن، ارائه نکردن دقیق نسخه‌بدل­ها، ضبط نادرست مداخل و معادل‌های آنها در نتیجۀ بدخوانیِ دست‌نویس‌ها، ارائۀ توضیحات و ریشه‌شناسی‌های نادرست و وجود اشکالات بسیار در تنظیم فهارس عربی و فارسی. علاوه‌بر اینها، به دست آمدنِ دست‌نویس‌های معتبرتر و کهن‌تر از دست‌نویس‌های استفاده­شده در دو چاپ یادشده، دلیل محکم دیگری بر این ضرورت است.
 

کلیدواژه‌ها


ابن‌خلکان، ش. بی‌تا. وفیات الأعیان و انباء أبناء الزمان، تحقیق احسان عباس، لبنان: دارالثقافه.

ابن‌فارس، ا. 1404ق. معجم مقاییس‌اللغه، تحقیق ع. م. هارون، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.

ابن‌منظور. 1992م. لسان العرب، ‌بیروت:دار الاحیاء التراث الاسلامی.

ادیب کرمینی، ح. 1385. تکمله­الاصناف، به‌کوشش ع. رواقی با همکاری ز. عظیمی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

اسدی طوسی. 1897م. کتاب لغت فرس، به‌کوشش پ. هرن، گتنگن، مطبع دیتریخ.

ـــــــــــــــــــــ. 1365. لغت فرس «لغت دری»، به‌کوشش ف. مجتبایی و ع. ا‌. صادقی، تهران: خوارزمی.

باسورث، ک. ا. 1371. سلسله‌های اسلامی، ترجمۀ ف. بدره‌ای، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.

بغدادی، ا. 1951م. هدیه العارفین، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

بیهقی، ا. 1366. تاج المصادر، به­کوشش هـ. عالم­زاده، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

تاج ‌الاسامی. 1367. تهذیب ‌الأسماء، به‌کوشش ع. ا. ابراهیمی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

تفلیسی، ا. 1350 - 1351ش. قانون ادب، به‌کوشش غ. طاهر، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

جمال‌الدین اصفهانی. 1320. دیوان کامل استاد جمال‌الدین اصفهانی، به‌کوشش ح. وحید دستگردی، تهران: ابن‌سینا.

حسن‌دوست، محمد، 1393. فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

زمخشری، م. 1342-1343. پیشرو ادب یا مقدمه­الأدب، تصحیح م. ک. امام، تهران: دانشگاه تهران.

ــــــــــــــــــــ. 1386. مقدمه­الأدب (فاکسیمیله)، تصحیح ای جی وتزشتاین، با مقدمۀ م. محقق، تهران: دانشگاه تهران و مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل.

ــــــــــــــــــــ.  مقدمه­الأدب، دست‌نویس کتابخانۀ ملک، شمارۀ 3056.

ــــــــــــــــــــ. مقدمه­الأدب، دست‌نویس کتابخانۀ مجلس، شمارۀ 9106.

زنجی سجزی، م. 1364. مهذب ‌الاسماء فی مرتب الحروف و الاشیاء، تهران: علمی و فرهنگی.

زوزنی، ا. 1374. کتاب المصادر، به­کوشش ت. بینش، تهران: البرز.

ستوده، م. 1346. «پیشرو ادب یا مقدمه­‌الادب، القسم الأول و هو قسم الأسماء»، راهنمای کتاب، 10 (4): 381- 389.

قرشی، ج. 1397. الصّراح من الصّحاح، به­کوشش م. ح. حیدریان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

مدبّری. م. [به‌کوشش]. 1370. شرح احوال و اشعار شاعران بی‌دیوان در قرن‌های 3-4-5 هجری قمری، تهران: پانوس.

صادقی، ع.ا. 1391. تحقیق در کتاب المصادر بُستی، تهران: آیینۀ میراث.

فرّخی سیستانی. 1349. دیوان، به‌کوشش م. دبیرسیاقی، تهران: زوار.

فیروزآبادی، م. ی. 1415ق. القاموس المحیط، بیروت: دار الکتب العلمیه.

محقق، م. 1386. مقدمۀ مقدمه­الأدب (فاکسیمیله)، تصحیح ای جی وتزشتاین، تهران: دانشگاه تهران و مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل.

مسعود سعد سلمان، دیوان. 1390. به­کوشش م. مهیار، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.

منزوی، ع. ‌ن. 1337. «فرهنگ‌های عربی به فارسی»، در مقدمۀ لغت­نامۀ دهخدا، تهران: چاپخانۀ دولتی ایران.

میدانی، ا. ا. م. 1354. فهرست الفبائی لغات و ترکیبات فارسی السامی فی الاسامی، به‌کوشش م. دبیرسیاقی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

میدانی، ا. س. ا. 1382. الاسمی فی الاسماء، به‌کوشش ج. امیری نجف‌آبادی، تهران: اسوه.

ناصرخسرو قبادیانی. 1357. دیوان، به‌کوشش م. مینوی و م. محقّق، تهران: دانشگاه تهران.

یاقوت حموی الرومی. 1993م. معجم الادبا، تحقیق ا. عباس، بیروت: دار الغرب الاسلامیه.