صفت‌های فاعلی و مفعولی از دیدگاه سرنمون رده‌شناختی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی دانشگاه اصفهان

2 دانشیار زبان‌شناسی همگانی دانشگاه اصفهان

چکیده

اهداف این تحقیق بررسی ارتباط صفت لیاقت با صفت‌های فاعلی و مفعولی، تعیین ویژگی‌های سرنمونی صفت‌های فاعلی و مفعولی در زبان فارسی، و بررسی تغییر مقوله‌ای این صفت‌هاست. داده‌های خام؛ صفت‌های اولیه را نویسندگان مقاله پیدا کرده و سپس کاربرد آنها را در پایگاه دادگان زبان فارسی و پیکره بیجن‌خان بررسی کرده­اند. این تحقیق نشان داد که صفت‌های لیاقت را می‌توان با توجه به ساخت در یکی از مقوله‌های صفت‌های فاعلی و مفعولی جای داد. نیز مشخص شد که صفت‌های فاعلی و مفعولی از نظر ساختاری نشان‌دار و در اکثر موارد مقایسه‌ناپذیر و بنابراین غیرسرنمون هستند. این پژوهش نیز نشان داد که تغییرات صفت‌های فاعلی و مفعولی در زبان فارسی به سمت اسم است و تغییرات اینها با تغییرات سایر صفت‌های زبان فارسی مانند صفت‌های «توصیف، ویژگی» و «توصیف، شیء» متفاوت است، چراکه این تغییر مقوله‌ای باعث از دست رفتن ویژگی‌های صفتی و تبدیل کامل آنها به اسم می‌شود.

کلیدواژه‌ها


احمدی ‌گیوی، ح؛ و انوری، ح. 1374. دستور زبان فارسی1، تهران: فاطمی‌‌.

باطنی، م. 1348. توصیف ساختمان دستور زبان فارسی، تهران: امیرکبیر.

بهار، م. 1389. سبک‌شناسی، تهران: امیرکبیر.

بیجن‌خان، م. پیکرۀ متنی اینترنتی زبان فارسی، پژوهشکده پردازش هوشمند علائم: www.dadegan.ir

حق‌شناس، ع و گروه مؤلفان. 1392. زبان فارسی3، دورۀ متوسطه، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.

زمانیان، ص. 1369. دستور زبان فارسی. تهران: علوی.

شفایی، ا. 1363. مبانی علمی‌ دستور زبان فارسی، تهران: نوین.

صادقی، ع؛ و غ، ارژنگ. 1358. دستور: آموزش متوسطۀ عمومی، فرهنگ و ادب. تهران: وزارت آموزش و پرورش.

عاصی، م. پایگاه دادگان زبان فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، www.pldb.ihcs.ac.ir  

فرشیدورد، خ. 1384. دستور مفصّل امروز، تهران: سخن.

مشکوه الدینی، م. 1379. دستور زبان فارسی بر پایۀ نظریه‌ گشتاری، مشهد: دانشگاه فردوسی.

 

Berlin, Brent; Paul, Kay 1969. Basic Color Terms: The Universality and Evolution. Berkeley, California: University of California Press.

Croft, William 1991. Syntactic Categories and Grammatical Relations: The Cognitive Organization of Information. Chicago: University of Chicago Press.

ـــــــــــــــــــــــ 2001. Radical Construction Grammar: Syntactic Theory in Typological Perspective.  Oxford: Oxford University Press.

ـــــــــــــــــــــــ 2003. Typology and Universals. Cambridge: Cambridge University Press.

Croft, William & D. Alan Cruse 2004. Cognitive Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press.

Givon, T., 1984. Syntax: a Fundamental Typological Introduction, Vol. 1, Amsterdam & Philadelphia, John Benjamin Publishing Company.

Halling, Pernilla 2012. Semantic Types and Prototypical Adjectives and Adverbs. Stockholm: Stockholm University Press.

Hengeveld, Kees 1992. "Parts of Speech". In Michael Fortescue, Peter Harder & Lars Kristopherson (Eds.), Layered structure and reference in a functional perspective, 29-56. Amsterdam: Benjamins.

Huddleston, R. 1984. Introduction to the Grammar of English. Cambridge: Cambridge University Press.

Karimi-Doostan, Gh. 2011. "Lexical Categories in Persian". Lingua 121. pp. 207-220.

Lakoff, George 1982 Categories and Cognitive Models, Series A, NO. 96, Trier, Linguistics Agency University Trier.

ـــــــــــــــــــــــ 1987. Women, Fire and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago: Chicago University Press.

Langacker, Ronald W. 1987. Foundations of Cognitive Grammar. Vol. 1: Theoretical Requisites. Stanford University Press.

Lee, David 2001. Cognitive Linguistics: An Introduction. Oxford: Oxford University Press.

Moravcsik, Edith, A. 2013. Introducing Language Typology, Cambridge: Cambridge University Press.

Rosch, Eleanor 1973. "Natural Categories". Cognitive Psychology 4: 328-50.

ـــــــــــــــــــــــ 1975. "Cognitive Representations of Semantic Categories". Journal of Experimental Psychology 104: 192- 253.

Rosch, Eleanor and Caroline B. Mervis 1975. "Family Resemblances:Studies in the Internal Structure of Categories". Cognitive Psychology, 7: 573-605.

Rosch, Eleanor, Caroline B. Mervis, Wayne D. Gray, David M. Johnson & Penny Boyes-Braem 1976. "Basic objects in Natural Categories". Cognitive Psychology 8.382–439.

Seiler, Hansjakob 1989. "A Functional View on Prototypes", Köln University: Institute of Sprachwissenschaft.

Van Kampen N.J. 2005. "Locality and the Order of Acquisition Steps".In O.Dekker & M. Franke (Eds.), proceedings of the 15th Amsterdam Colloqium (pp. 17-23). Amsterdam: Institute for Logic, Language and Computation/Dept. of Phil.

منابع داده‌ها

- بهار، م. 1393. پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگه.

- جمالزاده، م. 1274. خاک و آدم، تهران [:بی­نا].

- صفا، ذ. 1332. تاریخ ادبیات در ایران، تهران [:بی­نا].

- موریه، ج. 1379. حاجی بابای اصفهانی، ترجمۀ ح. اصفهانی. تهران: زرین.

- روزنامۀ ایران.

- روزنامۀ همشهری.