مطالعۀ تاریخی سه جفت‌‌آوای خاص در گونۀ رودباریِ قلعه‌گنج (کرمان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 استادیار فرهنگ و زبان های باستانی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

در جنوب استان کرمان، گونه‌های متعددی از رودباری به­عنوان زیرشاخۀ گروه گویش‌های بَشکَردی و گویش­های جدید ایرانی غربی جنوبی رواج دارند. سه جفت­آوای خاص شامل جفت‌واکۀ مرکب فرودین [ʊə]-[ɪə]، جفت‌همخوان لبی‌شدۀ [gw]-[xw] و جفت‌همخوانِ لرزشی [ɾ]-[r] در واجگان رودباری به کار می­روند. پژوهش حاضر به تعیین ارزش واجی آنها در واجگان رودباری امروز، و نیز بررسی تحولات آنها از ایرانی باستان تا رودباری امروز می­پردازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد این سه جفت­آوای منحصربه‌فرد در واجگان رودباری امروز دارای ارزش واجی­اند و تحولات تاریخی آنها روندی کاملاً متمایز از زبان فارسی امروز ایران را پشت سر گذاشته‌است. به‌علاوه، در پاره­ای موارد باید به زبان فرضی رودباری میانه اشاره و به بازسازی واژه­های موردنظر در آن پرداخت؛ وگرنه امکان پیگیری روند تحولات تاریخی برخی از آواهای مزبور میسر نیست. همچنین نتایج پژوهش حاضر آشکار می­سازد جفت‌واکۀ مرکب فرودین [ʊə]-[ɪə] فقط مختص چند گونه از بلوچی رایج در ایران نیست، بلکه واجگان گویش رودباری نیز بهره­مند از آنهاست. 

کلیدواژه‌ها


ابوالقاسمی، م. 1392الف. تاریخ زبان فارسی، تهران: سمت.

ــــــــــــــــــــ. 1392ب. دستور تاریخی زبان فارسی، تهران: سمت.

باقری، م. 1369. «بررسی تاریخی صوت v= و در زبان فارسی». پژوهش­های فلسفی. دانشگاه تبریز. (34): 42-76.

ـــــــــــــــــــ. 1380. واج‌شناسی تاریخی زبان فارسی، تهران: قطره.

حسن‌دوست، م. 1389. فرهنگ تطبیقی- موضوعیِ زبان‌ها و گویش‌های ایرانیِ نو. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

ــــــــــــــــــــ 1393. فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

خانلری ناتل، پ. 1382. تاریخ زبان فارسی. تهران: نشر نو.

ذاکری، م. 1386. «مباحث زبان‌شناسی در معیارالاشعار خواجه نصیرالدین طوسی». فرهنگ. (61 و 62): 535-574.

کردستانی، س. 1389. بررسی زبان­شناسانۀ گویش مُحْمِدی (جبالبارز جنوبی). پایان­نامۀ کارشناسی ارشد فرهنگ و زبان­های باستانی، کرمان: دانشگاه شهید باهنر.

ــــــــــــــــــــــ. 1391. «گویش مُحْمِدی». مجموعه مقالات اولین همایش بین­المللی گویش‌های مناطق کویری ایران، گلاله هنری. دانشگاه سمنان: 1739-1751.

مطلّبی، م. 1385الف. «بررسی گویش رودباری (کرمان)». رسالۀ دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ــــــــــــ.. 1385ب. «فعل در گویش رودباری (کرمان)». مطالعات ایرانی. (9): 191- 212.

مطلّبی، م. و شیبانی‌فرد، ف. 1392. «مواردی از واج‌شناسی تاریخی گویش رودباری کرمان». ادب و زبان. (34): 311- 329.

Bussmann, H. 2006. Routledge Dictionary of Language and Linguistics, New York: Routledge.

Kent, R. G. 1953. Old Persian; Grammar, Texts and Lexicon, Connecticut: New Haven.

Korn, A. 2005. Towards A Historical Grammar of Balochi, Wiesbaden‏‫: Reichert.

Ladefoged P. and Johnson K. 2011. A Course in Phonetics, Wadsworth: Cengage Learning.

MacKenzie D. N. 1986. Concise Pahlavi Dictionary, London: Oxford University Press.

Okati, F. et al. 2012. “Diphthongization in Five Iranian Balochi Dialects”. Orientalia Suecana, LXI: 107-119.

Skjærvø, P. O. 1988. “Baškardi”. Encyclopedia Iranica, E. Yarshater (ed.) 3: 846-850.

ــــــــــــــــــــــــــ. 1989. “Languages of Southeast Iran: Lārestānī, Komzārī, Baškardī”. Compendium Linguarum Iranicarum, R. Schmitt (ed.), Wiesbaden: Reichert, 363-369.

Windfuhr, L. 1988. “Western Iranian Dialects”. Compendium Linguarum Iranicarum, R. Schmitt (ed.), Wiesbaden: Reichert, 294-295.