نمود تکرار در زبان فارسی؛ نگاهی نو برپایۀ سازوکار دوگان‌سازی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

در این مقاله، ابتدا با تعیین دقیق مفهوم نمود تکرار و متمایز ساختن آن از سایر نمودهای موقعیتی و با بررسی دوگان‌ساخت‌های فعلی در زبان فارسی، به فعل‌های دوگان‌ساختۀ نسبتاً جدیدی مانند «قیمه­قیمه کردن»، «میومیو کردن»، «بپربپر کردن» و ... برخوردیم که دقیقاً مفهوم نمود تکرار را به ذهن متبادر می‌سازند. سپس به بررسی مؤلفه‌های نمودی این گونه فعل‌ها پرداختیم و دیدیم اگرچه آنها دارای ساختار داخلی و الگوی درونی متغیرند و ادامه یافتن آنها محتاج صرف انرژی است و از این نظر شبیه نمود فعالیت­اند اما به دلیل داشتن ویژگی‌های غایی و تکراری بودن نمی‌توان آنها را زیرمجموعۀ نمود فعالیت قرار داد. بنابراین با افزودن مؤلفۀ جدید «تکریری/ غیرتکریری» بودن به مجموعه مؤلفه‌های نمودی، نمود تکرار از نمودهای موقعیتی دیگر، نظیر نمود حالت، فعالیت و عادت متمایز شد و با مؤلفه‌های پویا، تداومی، غایی و تکریری بودن مفهوم‌سازی گردید. ارائۀ تعریفی دقیق از نمود تکرار و متمایز ساختن آن از سایر نمودهای موقعیتی، یافتن نمونه‌هایی از فعل‌های دوگان‌ساخته در زبان فارسی که مصداق کامل این نمودند و تعیین مؤلفه‌های آن، از دستاوردهای این مقاله است. 

کلیدواژه‌ها


ابوالحسنی چیمه، ز. 1375. «نمود در نظام فعلی زبان فارسی». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی، تهران: دانشگاه تهران.

جهان‌پناه تهرانی، س. 1363. «فعل‌های لحظه‌ای و تداومی». زبان‌شناسی، 1 (2): 64- 100.  

خانلری ناتل، پ. 1366.  تاریخ زبان فارسی، تهران: نشر نو.

دبیرمقدم، م. و ملکی، س. 1395. «تحلیل صوری و معنایی فرایند تکرار کامل در زبان فارسی»، زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان، دانشگاه فردوسی مشهد، 14(1): 1- 23.

دستلان، م. و دیگران. 1395. «نمود در زبان فارسی؛ نگاهی نو برپایۀ رویکرد شناختی بسط استعاری و مؤلفه‌های نمودی»، جستارهای زبانی، 31 (3): 69- 86.  

رضایتی کیشه­خاله، م. و سلطانی، ب. 1394. «بررسی ساخت‌­واژه‌ای، دستوری و معنایی فرایند تکرار در زبان فارسی». جستارهای ادبی، 48 (2): 81- 112.   

رضایی، و. 1391. «نمود استمراری در زبان فارسی»، فنون ادبی، 6 (1): 79- 92.

شقاقی، و. 1379. «فرایند تکرار در زبان فارسی»، مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس زبان‌شناسی نظری و کاربردی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی: 519-533.  

صفا، پ.1380. «نمود و نقش­های آن در زبان»، مدرس، ویژه‌نامه، 5: 95-114.  

گلفام، ا. 1385. اصول دستور زبان، تهران: سمت.

ماهوتیان، ش. 1378. دستور زبان فارسی از دیدگاه رده­شناسی، ترجمۀ م. سمایی. تهران: مرکز.

مجیدی، م. 1388. «جلوه‌ها و کارکردهای نمود در زبان فارسی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 15: 145-158.   

نغزگوی کهن، م. 1389. «افعال معین و نمایش نمود در زبان فارسی»، ادب‌پژوهی، 14: 93-110.   

وحیدیان کامیار، ت. 1371، «فعل‌های لحظه‌ای، تداومی، لحظه‌ای- تداومی»، زبان‌شناسی، 2(9): 70- 75.   

Bybee, J. R. Perkins, & W. Pagliuca. 1994. The Evolution of Grammar: Tense, Aspect and Modality in the Languages of the World. Chicago: The University of Chicago Press.

Comrie, B. 1976. Aspect. Cambridge: Cambridge University Press.

Evans, V. & M. Green. 2006. Cognitive Linguistics, An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Hall, R. 1943. Melanesian Pidgin English: Grammar, texts, vocabulary. Baltimore: The Linguistic Society of America.

Haspelmath, M. 2002. Understanding Morphology. New York: Oxford University Press.

Houser, Michael J. R. Kataoka & M. Toosarvandani. 2006. "Pluractional Reduplication in Northern Paiute". Friends of Uto-Aztecan Languages Confrence, University of Utah.

Karimi Doostan, Gh. 2011. "Separability of light verb constructions in Persian". Studia Linguistica, 65 (1), Pp: 70-95.

Khanjan, A.& B. Alinezhad. 2010. "A morphological doubling approach to full reduplication in Persian". SKY Journal of Linguistics, 23 (2010), Pp: 169-198. 

Khomeijani Farahani, A. 1990. A Syntactic and Semantic Study of the Tense System of Modern Persian. Ph.D. Dissertation. Leeds: University of Leeds.

Rahimian, J. 1995. Clause types and other aspects of clause structure in Persian: A study oriented towards comparison with English. Ph.D. Dissertation. Queensland: The University of Queensland.

Patz, E. 1982. A grammar of the KuKuYalanji language of North Queensland. Ph. D. Dissertation. Canberra: Australian National University.

Peck, J. J. Lin & C. Sun. 2013. "Aspectual Classification of Mandarin Chinese Verbs: A Perspective of Scale Structure". Language and Linguistics, Vol. 14, No. 4, Pp: 663-700.

Taleghani, A. H. 2008. Modality, Aspect and Negation in Persian. John Benjamins Publishing co.

Vendler, Z. 1967. Linguistics in Philosophy. New York: Cornell University Press.

Zanned, L. 2011. Aspect as a scanning device in natural language processing: The case of Arabic. Edited by: Patard, A. & F, Bisard. Cognitive approaches to tense, aspect and epistemic modality, Amsterdam: John Benjamins Publishing co. Pp:181-213.