رده‌شناسیِ ترتیبِ واژه‌ها در دو گونۀ غربی و شرقیِ زبانِ گیلکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار رشته زبان‌شناسی همگانی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری

چکیده

گیلکی که از شاخۀ شمال غربی زبان‌های ایرانی است، دارای دو گونۀ شرقی و غربی است که با هم تفاوت‌هایی دارند و در مواردی فهم متقابل را دشوار می‌کند. پژوهش حاضر، در چهارچوب رده‌شناسی زبان، به بررسی تفاوت‌ها و شباهت‌های این دو گونۀ زبانی از نظر ترتیب واژه‌ها و توالی ارکان جمله و مقایسۀ آنها پرداخته‌است. گیلکی رشت نمایندۀ گونۀ غربی و گیلکی لاهیجان نمایندۀ گونۀ شرقی در نظر گرفته شده و بیست­وچهار مؤلفۀ ترتیب واژه‌ها در چهارچوب نظری گرین‌برگ (1966) با توجه به مؤلفه‌های همبستگی درایر (1992) و با الگوگیری از دبیرمقدم (1392) جداگانه بررسی و با یکدیگر مقایسه شده‌است. داده‌های گویشی با مصاحبۀ مستقیم و ضبط صدای گویشوران گردآوری شده‌است. یافته‌های پژوهش حاکی است که دو گونۀ بررسی­شده با وجود یکسانی الگوی کلی ترتیب واژه‌ها، در سه مؤلفه‌ با یکدیگر تفاوت‌های جزئی دارند؛ «نوع حرف‌اضافه»، «توالی صفت و مبنای مقایسه»، و «فعل اصلی و فعل کمکی زمان- نمود».

کلیدواژه‌ها


جهانگیری، ن. 1394. زبان گیلکی (گویش لاهیجان): واژهنامه و پارهای ویژگیهای آوایی و ساختواژهای. رشت: فرهنگ ایلیا.

چهارسوقی امین، ت. 1394. «بررسی رده­شناختی زبان گیلکی بیه­پسی براساس مؤلفه­های بیست‌وچهارگانه»، فصلنامۀ ادبیات و زبان­های محلی. 5 (3): 29- 56.

دبیرمقدم، م. 1392. رده‌شناسی زبان­های ایرانی. تهران: سمت.

کریستن­سن، آ. 1374. گویش گیلکی رشت. ترجمه و تحشیۀ ج. خمامی­زاده. تهران: سروش.

واحدی لنگرودی، م. 1381.«ترتیب اصلی کلمات در جملات ساده و جفت­های همبستگی در گویش گیلکی لنگرود». پژوهش ادبیات معاصر جهان. (13): 151- 176.

یارشاطر، ا. 1336. «زبان­ها و لهجه­های ایرانی». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. 5 (1و2): 11 -48.

Dabir Moghaddam, Mohammad. 2001. “Word Order Typology of Iranian Languages”. The International Journal of Humanities. Volume 8. Issue 2. Pp. 17-23.

Dryer, Matthew S.1992. “The Greenbergian Word Order Correlations”. Language. 68.  Pp. 81–138.

ـــــــــــــــــــــــــــ.2005a. “Order of Subject,Object, and Verb”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath, Matthew S. Drayer, Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp.330-333.

ـــــــــــــــــــــــــــ.2005b. “Order of Subject and Verb”, The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin  Haspelmath, Matthew S. Drayer, David Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp.334-337. 

ـــــــــــــــــــــــــــ.2005c. “Relationship Between the Order of Object and Verb and the Order of Adposition and Noun Phrase”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath,Matthew S. Drayer, David Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 386-389.

ـــــــــــــــــــــــــــ.2005d. “Relationship Between the Order of Object and Verb and the Order of Relative Clause and Noun” .The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath,Matthew S. Drayer, David Gil, and Bernard Comrie Oxford University Press. Pp. 390-393.

ــــــــــــــــــــــــــ.2005f. “Order of Adposition and Noun Phrase”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath, Matthew S. Drayer, David Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 346-3.

ـــــــــــــــــــــــــــ.2005g. “Order of Genitive and Noun”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath,Matthew S. Drayer, David  Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 350-353.

 ــــــــــــــــــــــــــ.2005h. “Order of Adjective and Noun”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath,Matthew S. Drayer, David  Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 354-357.

ــــــــــــــــــــــــــ.2005i. “Order of Demonstrative and Noun”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath,Matthew S. Drayer, David Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 358-361.

ــــــــــــــــــــــــــ.2005j. “Order of Numeral and Noun”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath, Matthew S. Drayer, David  Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 362-365.

ــــــــــــــــــــــــــ.2005k. “Order of Degree Word  and Adjective”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath, Matthew S. Drayer, David Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 370-373.

ــــــــــــــــــــــــــ.2005l. “Position  of Polar Question Particles”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath,Matthew S. Drayer, David Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 374-377.

ـــــــــــــــــــــــــ.2005m. “Position of Introgative Phrases in Content Questioons”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath, Matthew S. Drayer, David  Gil, and Bernard Comrie .Oxford University Press. Pp. 378-381.

ــــــــــــــــــــــــــ.2005n. “Order of Adverbial Subordinator and Clause”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath, Matthew S. Drayer, David Gil, and Bernard Comrie. Oxford University Press. Pp.382-385.

ــــــــــــــــــــــــــ.2007. Language Typology and Syntactic Description. Vol. 1: Clause structure.Cambridge University Press. Edited  by Timothy Shopen.

Dryer, Matthew. S  with Orin D.Gensler .2005e. “Order of Object ,Oblique and Verb”. The World Atlas of Language Structures. Edited by Martin Haspelmath, Matthew Drayer, David Gil, and Bernard Comrie. Oxford University Press. Pp. 342- 345.

Givon, T.2001. Syntax. Vol 1.Amesterdam and Philadelphia: John Benjamins.

Greenberg, Joseph H. 1963. Some Universals of Grammar with Particular Reference to The Order of Meaningful Elements. In Joseph Greenberg (ed.), Universals of Language. Cambridge, MA: MIT Press, 73-113.

Hawkins, John A. 1983. Word Order Universals. New York: Academic Press.1984. Modifier- head or function– argument relations in phrase structure? Lingua 63, 38-107.

Rastorgueva V. S. et al. (2012). The Gilaki Language1. English translation editing and extended  content by Ronald M. Lockwood. Uppsala University.

Stilo, Donald. 2001. "[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by EhsanYarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p.667.