تحلیل زبانی- اجتماعی گفتمان معلم و دانش‌‌آموز برپایۀ دو مفهوم قدرت و هم‌بستگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه شیراز

2 دانشجوی دورة دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه شیراز

چکیده

مفاهیم قدرت و هم‌بستگی دو مؤلفة مهم در زبان­شناسی اجتماعی­اند. قدرت و هم‌بستگی نشان‌دهندۀ روابط اجتماعی­اند و این روابط در استفادۀ یک­جانبه یا دوجانبه از اصطلاحات خطاب و کنش­گفتارها نهفته است. گفتمان­های گوناگون را می­توان با این دو مفهوم تحلیل کرد. تاکنون گفتمان معلم و دانش­آموز در قالب این دو مفهوم بررسی نشده‌است، از این­رو، پژوهش حاضر این نوع گفتمان را با در نظر گرفتن اصطلاحات خطاب و کنش­گفتار امر به‌عنوان نشانگرهای قدرت در کنار متغیرهای غیرزبانی جنسیت، واحد درسی و سن، بررسی کرده­است. شصت معلم با پنج واحد درسی متفاوت، در دو مقطع انتخاب شدند. در تحلیل داده­ها، روش تلفیقی (کمّی و کیفی) استفاده شد. نتایج پژوهش نشان می­دهد که می­توان نشانگرهای قدرت و هم‌بستگی را به­صورت پیوستاری در نظر گرفت و نیز شاهد انعکاس این دو مفهوم در اصطلاحات خطاب دیگری غیر از ضمایر بود. 

کلیدواژه‌ها


احمدخانی، م. 1393. «بررسی جامعه­شناختی عبارات خطاب در فارسی گفتاری محاوره­ای». زبانشناخت، 5 (1): 1 -18.

سلمانیان، ب، و ز محمدابراهیمی، ب روشن و ف بابامحمودی. 1395. «تأثیر ساختار کلامی پزشک و بیمار بر میزان رضایتمندی بیماران». زبان­پژوهی دانشگاه الزهرا. 8 (20): 84-69.

مدرسی، ی. 1391. درآمدی بر جامعه­شناسی زبان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ناصح، م. و ز. استازاده. 1389. «تحلیل زبانی- اجتماعی گفتمان پزشک و بیمار فارسی­زبان». زبان‌شناسی و گویش­های خراسان دانشگاه فردوسی مشهد، (2): 139- 153.

Aghagolzadeh, F and H Asadpour. 2011. «A critical discourse analysis on terms of address in Persian». International journal of humanities, 18 (1): 135-160. 

Aliakbari, M and A Toni. 2008. The realization of address terms in Modern Persian in Iran: asociolinguistic study. Linguistik online. Vol 35.

Baxter, L A. 1984.«An investigation of compliance-gaining as politeness» .Human Communication Research, 10 (3), 427-456.

L. M., & Takahashi, T. 1989. «Do you have a bag?: Social status and patterned variation in second language acquisition». In S. Gass, C. Madden, D. Preston & L. Selinker (Eds.), Variation in second language acquisition, Vol. 1, Discourse and pragmatics, Clevedon, UK: MultilingualMatters,103-128.

Boxer, D. 1993. «Social distance and speech behavior: The case of indirect complaints». Journal of pragmatics,19,103-125.

Brown, R. and A. Gilman. 1960. «The Pronouns of Power and Solidarity». In:Sebeoki, Thomas A. (ed.): Style in Language, Cambridge: Cambridge University Press.

ـــــــــــــــ.1972 [1960].pronouns of power and solidarity, In:Pier Gigliogli, ed. 1972, language and social context, 252-282.

Brown, P. and S. Levinson. 1987. Politeness: Some Universals in Language Usage, Cambridge: Cambridge University Press.                                                                    

Bayyurt, Y.and  A. Bayraktaroğlu. 2001. «The use of pronouns and terms of address in Turkish in service encounters». Pragmatics and Beyond new series, 209.

Cansler, D c. and W B. Stiles. 1981. «Relative status and interpersonal presumptuousness».Journal of experimental social psychology, 17, 459-471.

Holmes, J. 1990. «Apologies in New Zealand English». Language in society, 19,155-199.

Hook D D. 1984. «First names and titles as solidarity and power semantics in English». International Review of Applied Linguistics in Language Teaching, Volume22, Issue 3, 183-189.

Hudson, R. A .2001. Sociolinguistics, Cambridge: Cambridge university press.

Keshavarz, M S. 1988. Forms of address in post-revolutionary Iranian Persian: A sociolinguistic analysis. Language in Society Vol. 17. No. 4. PP.565-575.

Leech, G. 1983. Principles of pragmatics, London: Longman.

Leichty, G. and J L. Applegate. 1991. «Social-Cognitive and Situational Influences on the Use of Face-Saving Persuasive Strategies». Human Communication Research, Vol 17, Issue 3, 451–484.

Salifu, N. A. 2010. «Signaling politeness, Power and Solidarity Through terms of address in Dagbanli». Nordic Journal of African studies, 19(4), 274-292.

Slugoski, B. and W Turnbull .1988. «Cruel to be kind and kind to be cruel: Sarcasm, banter, and social relations». Journal of Language and social psychology, 7(2), 101-121.

Spencer-Oatey, H. 1996. «Reconsidering power and distance». Journal of Pragmatics, 26, 1-24.

Tannen, D. 1990. «Rethinking Power and Solidarity in Gender and Dominance» .Berkeley Linguistics Society, 16, 519-529.

Trosborg, A. 1987.«Apology strategies in natives/ nonnatives». Journal of Pragmatics, 11, 147-167.  

Wardhaugh, R. and J. M. Fuller. 2015. An introduction to sociolinguistics, 7thed, UK: Wiley Blackwell.

Walker, V. (2011). Codeswitching as a power and solidarity strategy in the foreign language classroom: an analysis of language alternation strategies utilized in a Portuguese-English higher education class. Innervate Vol 3. PP. 362.363.

Wetzel, P. J. 1993. «The language of vertical relationships and linguistic analysis». Multilingua , 12(4), 387-406.

Wierzbicka, A. 1991. Cross-cultural pragmatics ,the semantics of human interaction, Berlin and New York: Mouton de Gruyter.

Xiaopei,  Z.  2011.  Cultural  implications  behind  power  and  solidarity-A  case  study  of Chinese and British English address forms. Journal of Critical Inquiry, 9(2), 39.