بررسی تابوی زبانی و واژگان اهریمنی در فرهنگ ایرانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان

2 کارشناس ارشد آموزش زبان فارسی، دانشگاه پیام نور

چکیده

بسیاری از اندیشمندان حوزه­های علوم انسانی چون مردم­شناسی، روان­شناسی، جامعه­شناسی و زبان‌شناسی به تابوهای زبانی و واژگان اهریمنی، به خاطر ارزش­های اخلاقی و فرهنگی آن توجه کرده­اند. تابو منعی است در برابر نیروی سترگ، که هم مقدس است و هم نامقدس، و نیز در جامعه‌شناسی زبان، واژه­هایی است که کاربرد آنها ممنوع و مایۀ شرم و بیزاری است. اندیشمندانی چون فردیناند دو سوسور و کلود لوی- استراوس به تقابل­های دوگانۀ ساختاری پرداخته­اند و می‌توان نظرات آنها را در امور مقدس و نامقدس، زیبا و زشت، و اهورایی و اهریمنی گسترش داد. در فارسی باستان و میانه، واژگان ناهنجار برای اهریمنان و واژگان خوب برای اهوراییان به کار می‌رفت. در فارسی دری نیز برخی واژه‌ها برای اهریمنان به کار می‌رفته که با این کار، گاه زهر بدزبانی آن برای مردمی که با واژگان اهریمنی ناآشنا بودند گرفته می‌شد. قلمرو کار مقاله، نمونه­وار شامل فرهنگ افسانه­ای و مردمیِ ایران می­گردد و روش پژوهش تحلیلی و برپایۀ نظریۀ تقابل­های دوگانه است. 

کلیدواژه‌ها


ابوالقاسمی، م. 1373. ماده‌های فعل‌های فارسی دری، تهران: ققنوس.

ــــــــــــ . 1379. واژگان زبان فارسی دری، تهران: موسسۀ فرهنگی گلچین ادب.

اُ.گریدی، و. و دیگران. 1380. درآمدی بر زبان‌شناسی معاصر، ترجمۀ ع درزی، تهران: سمت.

اوشیدری، ج. 1371. دانشنامۀ مزدیسنا، تهران: مرکز.

باطنی، م. 1363. «زبان در خدمت باطل»، در نقد آگاه (مجموعه مقالات)، تهران: آگاه.

پورداوود، ا. 1364. اوستا، نگارش ج دوستخواه، تهران: مروارید.

تسلیمی، ع. 1390. افسانه‌های مردم گیلان، رشت: فرهنگ ایلیا.

تسلیمی، ع. و دیگران. 1386. «مقایسۀ برخی از پرسوناژها در اساطیر روسیه و ایران»، ادب­پژوهی، 3 (2): 105 -126.

تودوروف، ت. 1377. منطق گفتگویی میخائیل باختین، ترجمۀ د کریمی، تهران: مرکز.

روح‌الامینی، م. 1389. گرد شهر با چراغ (در مبانی انسان‌شناسی)، تهران: عطار.

سعدی شیرازی، م. 1380. غزلیات، به کوشش کاظم برگ‌نیسی، تهران: فکر روز.

سلدن، ر و پ ویدوسون. 1377. راهنمای نظریۀ ادبی، ترجمۀ ع مخبر، تهران: طرح نو.

فردوسی طوسی، ا. 1391. شاهنامه. به کوشش جلال خالقی مطلق، دفتر یکم، تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.

فروید، ز. 1362. توتم و تابو، ترجمۀ ا پورباقر، تهران: آسیا.

فوکو، م. 1384. مراقبت و تنبیه: تولد زندان، ترجمۀ ن سرخوش، ا جهاندیده، تهران: نی.

مدرسی، ی. 1368. درآمدی بر جامعه‌شناسی زبان، تهران: موسسۀ مطالعات فرهنگی.

مکنزی، د. ن. 1373. فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمۀ م میرفخرایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

المنجد‌الابجدی، 1967، بیروت: دارالمشرق.

نیلی‌پور، ر. 1363. «زبان‌پریشی و دوزبانگی، در نقد آگاه (مجموعه مقالات)، تهران: آگاه.

یول، ج. 1385. بررسی زبان، ترجمۀ ع بهرامی، تهران: رهنما.

Bartholomae, Christian: 1979. Altiranisches Woterbuch, Walter de Gruyter, Berlin, New York, wdeg.

Levi – Strauss, Claude: 1967, Structural Anthropology, Translation by C. Jacobson and B. G. Schoef, London , Allen Lane.

Medvedof, Y. :1999, Russkie Narodnie skazki, Legendi, predania, Izd. Astrel.

Propp, Vladimir: 2000, Oedipus in the Light of Folklore, in martin mcquillan (ed.), The Narrative Reader, London and New York, Routledge.

Saussure, Ferdinand de:2000, The object of study, in David Lodge with Nigel Wood (eds.), "Modern Criticism and Theory, Longman Singapore (pte) Ltd.

Skeat, Walter W. :1993, Concise Dictionary of English Etymology, Great Britain, wordsworth Reference.

Steinberg, Danny and Natalia V. Sciarini: 2006, An Introduction to psycholiaguistics, Great Britain Pearson Longman.

Wardhaugh, Ronald: 2006, An Introduction to Sociolinguistics, Blackwell, Publishing.