تعامل عوامل نوایی در برجسته‌سازی هجاها در واژه‌های فارسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان شناسی همگانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین

2 کارشناس ارشد زبان شناسی همگانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین

چکیده

در مقاله حاضر، اثر سه عامل تکیة واژگانی، تکیة زیروبمی و جایگاه نوایی هجا را بر برجسته­سازی هجاها در واژه­های چندهجایی فارسی بررسی کردیم. نتایج اندازه­گیریِ فرکانس پایه نشان داد که هجای پایانی واژه به‌عنوان هجای تکیه­بر، محل دریافت تکیة زیروبمی است و هجاهای دیگر تغییرات زیروبمی مؤثر برای برجسته­سازی هجاها ندارند. نتایج مربوط به شدت انرژی نشان داد که شدت انرژی مانند فرکانس پایه هم‌بسته آکوستیکی تکیة زیروبمی است و تکیه یا جایگاه هجا تأثیری بر الگوی تغییرات شدت انرژی هجاها ندارد. نتایج در دیرش نشان داد که دیرش هجاهای بدون تکیۀ آغازی نسبت به هجاهای تکیه­بر پایانی بیشتر است. همچنین، دیرش هجاهای تکیه­بر پایانی نسبت به هجاهای بدون تکیۀ میانی بیشتر است. به­علاوه اختلاف دیرش این هجاها با یکدیگر، برخلاف دو پارامتر فرکانس پایه و شدت انرژی، در بافت آهنگی و غیرآهنگی نیز مشاهده می­شود. نتایج این تحقیق نشان داد که دیرش در زبان فارسی، برخلاف فرکانس پایه و شدت انرژی، هم‌زمان هم‌بسته آکوستیکی دو عامل نوایی تکیۀ واژگانی و جایگاه هجاست که با تعامل با یکدیگر میزان برجستگی هجاها را در واژه­های چندهجایی فارسی مشخص می‌کنند. 

کلیدواژه‌ها


اسلامی، م. 1388. تکیه در زبان فارسی. پردازش علائم و داده­ها، 1 (11): 3- 12.

بی­جن­خان، م. 1392.  نظام آوایی زبان فارسی. تهران: سمت و مرکز تحقیق و توسعة علوم انسانی.

سامعی، ح. 1374. «تکیة فعل در زبان فارسی: بررسی مجدد». نامة فرهنگستان، 1 (4): 6- 21.

صادقی، و. 1392. «بررسی آوایی تکیۀ واژگانی در زبان فارسی». زبان­پژوهی، 5 (9): 97- 124.  

Abolhasani Zade, V. Gussenhoven, C. and  Bijankhan, M. (2012) ‘The Persian pitch accent and its   retention after the focus’, Lingua 122: 13, 1380-1394.

Amir, N., Ben-Chemo, C., & Silber-Varod, V. (2015). Categorical perception of lexical stress: the effect of manipulated duration. In Proceedings of the 18th International Congress of Phonetic Sciences (ICPHS2015), paper number 0127.

Astruc, L. and Prieto, P. (2006) ‘Acoustic cues of stress and accent in Catalan’, Speech Prosody 21159,  University of Cambridge & ICREA-UAB.  

Beckman, M. E. (1986) Stress and non-stress accent. Dordrecht: Foris Publications.

Beckman, M., Edwards, J. (1994). Articulatory evidence for differentiating stress categories. In: Keating, P. A. (ed), Papers in laboratory phonology, vol 3, Cambridge: Cambridge University Press    

Campell, N., Beckman,M. (1997). Stress, prominence and spectral tilt. In: Botinis, A, G., (eds),  Intonation: Theory, Modelsand applications. ESCA: 67-70.           

Canellada, M. J., and Kuhlman-Madsen, J. (1987). Pronunciatiόn del espan͂ol. Lengua habladay literaria.  Madrid: Editorial Castalia.            

Chahal, D., & Helmuth, S. (2014). Comparing the Intonational Phonology of Lebanese and Egyptian  Arabic. In S. A. Jun (Ed.), Prosodic typology: the phonology of intonation and phrasing, Vol, 2  356-404.       

Cutler, A. (2005) ‘Lexical stress’, In D. B. Pisoni, & R. E. Remez (Eds.), The Handbook of Speech Perception, 264-289. Oxford, UK: Blackwell.

de Jong, K. Beckman, M, M. E. and Edwards, J. (1993) ‘The interplay between prosodic structure  and coarticulation’, Language and Speech, 36:23, 197-212.  de Jong, K. & Zawaydeh, B. A. (1999). Stress, duration, and intonationin Arabic word-level prosody. Journal of phonetics, 27, 3-22.     

de Jong, K. (2004). Stress, lexical focus, and segmental focus in English: Patterns of variation  vowel duration’. Journal of phonetics, 32, 493-516.                        

Fergusen, C. (1957). Word stress in Persian. Language 33, 123-135.

Fry, D. B. (1955) Duration and intensity as physical correlates of linguistic stress, J.Acoust. Soc.Am., 27, 765-768.

Fry, D. B. (1958). Experiments in the perception of stress. Language and Speech 1, 126-152.

Gussenhoven, C. (2004).The phonology of tone and intonation.Cambridge: Cambridge University press.   

Hay, J. S. F., and Diehl, R. L. (2007). Perception of rhythmic grouping: Testing the iambic/trochaic law. Percept. Psychophys. 69, 113–122.  DOI: 10.3758/bf03194458

Hyman, L.M. (2006) ‘Word –prosodic typology’, Phonology 23, 225-257.

Hyman, Larry M. (2014). Do all languages have word accent? In van der Hulst, H. (ed.) Word Stress: Theoretical and Typological Issues. Cambridge: Cambridge University Press.   DOI: 10.1017/cbo9781139600408.004 .

Issatčenko, A. V., and Schädlich, H. J. (1966). Untersuchungen über die deutsche Satzintonation,  Stud. Grammatica 7, 7-64.   

Kager, R. (1989). A metrical theory of stress and destressing in English and Dutch. Dordrecht: Foris Publications.

Kahnemuyipour, Arsalan. (2003). Syntactic categories and Persian stress. Natural LanguageandLinguistic Theory 21(2): 333-379.    

Kleber, F. and Klipphahn, N. (2006) ‘An acoustic investigation of secondary stress in German’,  Institute of Phonetics and Digital Speech Processing, Christian-Alberchts University Kiel,Germany.

Ladefoged, P. and Johnson, K (2011). A course in phonetics (7th edn). United States: Cengage  Learning.

Liberman, P. (1960). Some acoustics correlates of word stress in American English. Journal of the  Acoustical Society of America, 33,451-4.

Llisterri, J. Machuca, M. de la Mota, C. Riera, M. and Rois, A. (2003) ‘The perception of lexical stress in Spanish’, Proceedings of the 15th International Congress of Phonetic Sciences, 2023-6.  Barcelona.

Mattys, S. L. (2000). The perception of primary and secondary stress in English. Perception &  psychophysics, 62(2), 253-265.

Okobi, A. (2006). Acoustic correlates of word stress in American English. Ph.D. thesis, MIT. 

Ortega-Llebaria, M. and Prieto, P. (2010) ‘Acoustic Correlates of Stress in Central Catalan and   Castilian Spanish’, Language and Speech, 54: 1, 73-97.

Peterson, G. E., & Lehiste, I. (1960). Duration of syllable Nuclei in English. Journal of the   Acoustical Society of America, 32(6), 693-703.        

Plag, I., Kunter, G. and Scharmm, M. (2011) ‘Acoustic correlates of primary and secondary stress in  North American English’, Journal of Phonetics, 39, 362-374.   

Potisuk, S., Gandour, J., & Harper, M. P. (1996). Acoustic correlates of stress in Thai. Phonetica, 53, 200-20.      

Rahmani, H. Ritveld, T. and Gussenhoven, C. (2015) ‘Stress “Deafness” reveals absence of lexical  marking of stress or tone in adult grammar’, PLOS ONE.DOI:10.1731/journal.pone.0143968.

Recasens, D. (1986). Estudis de fonètica experimental del catalá oriental central. Barcelona: Publicacions del’Abadia de Montserrat.                  

Sadeghi, V. (2017) ‘Word-level prominence in Persian: An experimental study’, Language and  Speech, 60: 4, 571-596firstonline published.  

Saffran, J. R., Aslin, R. N., and Newport, E. L. (1996). Statistical learning by 8-month-old infants. Science 274, 1926–1928. DOI: 10.1126/science.274. 5294.1926.

Silber-Varod, V. Sagi, H. and Amir, N. (2015) ‘The acoustic correlates of lexical stress in Israel  Hebrew’, Journal of Phonetic, 56, 1-14.   

Sluijter, A. and van Heuven, V. (1996a) Spectral balance as an acoustic correlate of linguistic  stress, J. Acoust. Soc.Am., 100: 4, 2471-2485.

Sluijter, A. and van Heuven, V. (1996b) ‘Acoustic correlates of linguistic stress and accent in Dutch   and American English’,  Proceedings of ICSLP 96, 630-633.  Philadelphia, PA: Applied Science and Engineering Labrotaries, Alfred I. DuPont Institute.       

Turk, A. and Sawusch, J. (1996) ‘The processing of duration and intensity cues to prominence’, Journal of the Acoustical Society of America, 99: 6, 3782-3790.

Sluijter, A. van Heuven, V. and  Pacily, J. (1997) ‘Spectral balance as a cue in the perception of  linguistic stress’, J. Acoust. Soc.Am., 101:1, 503-513.

Vaissière, J. (1983). Language-independent prosodic features, in Prosody: Models and Measurements, edited by A. Cutler, and D. R. Ladd. Springer-Verlag, Hamburg, pp. 53–66. DOI: 10.1007/978-3-642-69103-4_5.