ویژگی‌های آوایی شمال غربی در گیلکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان‌شناسی، دانشکدۀ زبان‌های خارجی، دانشگاه اصفهان

2 کارشناس ارشد زبان‌شناسی همگانی

چکیده

گیلکی از گویش­های شمال غربی ایران است که در کرانه‌های جنوب غربی دریای خزر در استان گیلان صحبت می‌‌شود و به همراه تالشی، مازندرانی و سمنانی گروه گویش­های خزر را تشکیل می‌دهد. این گویش گونه­های مختلفی در رشت، لاهیجان و لنگرود دارد، اما گونۀ کهن­تر و اصیل­تر آن؛ گالشی، گویش برخی کوه­نشینان شرق گیلان است. این گویش از زبان فارسی تأثیر زیادی گرفته‌است. تأثیر فارسی بر واژگان و ساخت آوایی گیلکی چنان است که ویژگی­های آوایی شمال غربی آن تا اندازۀ زیادی از میان رفته یا تنها در برخی ساخت­های کهن مانده­است. هدف مقاله بررسی گونه­های مختلف گیلکی برای یافتن و بررسی ویژگی­های آوایی شمال غربی در این گویش است. با بررسی واژگان گیلکی به­ویژه در گونه­های اصیل­تر آن مانند گالشی سعی کرده­ایم واژه‌ها و ساخت­های کهنی که ویژگی شمال غربی گیلکی را نشان دهد بیابیم.

کلیدواژه‌ها


آل احمد، ج. 1370.  تاتنشینهای بلوک زهرا، تهران: امیرکبیر.

ابراهیمی، ق. و ع. عظیم­پور اردستانی 1390. واژه­نامه گویش اردستان، اصفهان: فردا.

اقتداری، ا. 1334. فرهنگ لارستانی، تهران: فرهنگ ایران زمین.

اشرفی خوانساری، م. 1383. گویش خوانساری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

پاینده لنگرودی، م. 1366. فرهنگ گیل و دیلم، فارسی به گیلکی، تهران: امیرکبیر.

پرهیزگاری، ا. 1391. بررسی گویش مراغی، تهران: ترفند

حاجت‌پور، ح. 1383. زبان تالشی، گویش خوشابر، رشت: گیلکان.

رضایی باغ­بیدی، ح. 1383. «گویش ویدری»، گویش­شناسی، (1/3): 22-38.

زرگری، ر. 1391. تاریخ، فرهنگ و هنر جوشقان قالی، اصفهان: نشر پرسش.

سبزعلیپور، ج. 1391. فرهنگ تاتی، رشت: فرهنگ ایلیا.

ستوده، م. 1365. فرهنگ نایینی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

شکری، گ. 1374. گویش ساری (مازندرانی)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

صبوری، ن. و ب. روشن. 1393. «ریشه‌شناسی چند واژه از گویش گیلکی»، ادب‌پژوهی، (30): 117-132.

طاهری، ا. 1389.  گویش بختیاری کوهرنگ، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ـــــــــــــــ .  1395. گویش لری بویراحمدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

کارنگ، ع. 1333. تاتی و هرزنی. تهران: چاپخانۀ شفق.

کریستین‌سن، آ. 1374. گویش گیلکی رشت، ترجمة ج. خمامی­زاده، تهران: سروش.

نجیبی فینی، ب. 1381. بررسی گویش فینی، تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

همایون، ه. 1371. گویش افتری، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

یزدانی، م. 1391. ساختار دستوری و واژه­نامۀ زبان گزی، اصفهان: نشر هشت بهشت.

Bartholomae, C. 1904.  Altiranisches Wörterbuch, Strassburg.

Borjian, H. 2010. “The Dialect of Jowshaqan, Part One: Phonology, Morphology and Syntax”, Iran and the Caucasus, (14): 83-116.

Cheung, J. 2007.  Etymological dictionary of Iranian verb, Leiden.

Durkin-Meisterernst, D. 2004. Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthian, Turnhout.

Edelman, D. I. 2011. Etimilogiceskiy Slovar Iranskix jazikov, [فرهنگ ریشه­شناختی زبان­های ایرانی], Tom 4, Moskva.

Kent, R. 1953. Old Persian, New Haven, Connecticut.

Korn, A. 2005. Toward a Historical Grammar of Balochi, Wiesbaden.

ـــــــــــــــ . 2003. “Balochi and the Concept of North-Western Iranian, C. Jahani, A. Korn (eds.) The Baloch and Their Neighbours. Ethnic and Linguistic Contact in Balochistan in Historical and Modern Times. Wiesbaden: 49-60

Lecoq, P. 1989. “Le dialects Caspiens et les Dialectes du Nord-Ouest de l’Iran”, in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. R. Schmitt, Wiesbaden.

ــــــــــــــــ . 1979. Le Dialecte de Sivand,Wiesbaden.

MacKenzie, D. N. 1961. “The Origins of Kurdish”, Transactions of the Philological Society, 60(1): 68-86.

 ــــــــــــــــ. 1966. The Dialect of Awroman. København.

Pireyko, L. A. 1976. Talyšsko-Russkij slovar (فرهنگ تالشی- روسی), Moskva.

Skjærvø, P. O. 1988.  “Baškardi”, in Encyclopedia Iranica, (III, Fasc. 8): 846-850.

Thackston, W. M. 2009. Sorani Kurdish, A Reference Grammar, Harvard.

Todd, T. L. 1985. A Grammar of Dimili also Known as Zaza, Ann Arbor: Michigan State University, rep. Electronic Publication, 2008.

Windfuhr, G. 1989. “Western Iranian Dialects”, in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. R. Schmitt, Wiesbaden: 294-295.

Yarshater, E. 1959. “The Dialect of Shahrud (Khalkhal)”, BSOAS,(22): 52-68.

 ــــــــــــــــ. 1960. “The Tati Dialect of Kajal”, BSOAS, (23): 257-268.