حالت غیرفاعلی در تالشی: موردی از هم‌آیندی حالت، چندمعنایی و دستوری‌شدگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری زبانشناسی همگانی و مدرس دانشگاه علوم پزشکی تهران

2 دانشیار زبان‌شناسی همگانی دانشگاه بوعلی سینای همدان

چکیده

هم­آیندی حالت هنگامی رخ می­دهد که حالت­های مختلف دستوری در یک صورت واجیِ واحد تظاهر یابند. با آنکه برخی زبان­شناسان بر اتفاقی بودن آن توافق دارند، از دیدگاه درزمانی، صورت واجی مذکور، بازماندۀ یک نظام حالت چندعضوی است که به اعتقاد نگارندگان با وجود تمایزات صوری و نقشی، همگی از یک هستۀ معنایی مشترک برخوردار بوده­اند. در این مختصر برآنیم تا با بررسی نقش­های معنایی متفاوتی که حالت غیرفاعلی در گویش تالشی به نمایش می­گذارد، چندمعنایی را به­عنوان انگیزۀ رخداد هم­آیندی، و نقش معنایی مالک را به­عنوان هستۀ معنایی مشترکی معرفی نماییم که در بازنمایی دیگر حالت­ها دستخوش بسط استعاری شده­است. پیرو رویکرد بسط استعاری هاینه و همکاران (1991) و نقشة معناییِ نروگ و ملچوکف (2009) این روند بسط استعاری و در نتیجه چندمعناشدگی حالت را شاهدی بر حضور فرایند دستوری­شدگی می­دانیم. 

کلیدواژه‌ها


رضایتی کیشه­خاله، م. 1384. «ارگتیو در گویش  تالشی»، گویش­شناسی، (1): 41-52.

کنت، ر.گ. 1384. فارسی باستان. ترجمۀ س. عریان، تهران: پژوهشکدۀ زبان و گویش سازمان میراث فرهنگی.

نغزگوی کهن، م. 1373. بررسی گویش تالشی،پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، رشتة زبان­شناسی همگانی، دانشگاه تهران.

ـــــــــــــــ.. 1387. «چگونگی شناسایی موارد دستوری­شدگی در فارسی جدید»، دستور، (4): 3-24.

ــــــــــــــــ.. 1389. «چگونگی شناسایی موارد دستوری­شدگی»، پژوهش­های زبان­شناسی تطبیقی (2): 149-165.

ــــــــــــــــ.. 1392. «نقش پس­اضافه­ها در اعطای حالت (مطالعه­ای موردی در گویش تالشی)»، زبان­ها و گویش­های ایرانی، (3): 111-132.

نغزگوی کهن، م. و م. راسخ مهند. 1391. «دستوری­شدگی و بسط استعاری»، پژوهش­های زبانی، 3 (1): 117-134.

همایون، ه. 1379. واژه­نامۀ زبان­شناسی و علوم وابسته، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

Blake, B.J. 2004. Case (second edition). Cambridge: Cambridge University Press.

Delbecque, N. & B Lamiroy. 1996. Towards a typology of the Spanish dative. In W.V. Belle & W. V. Langendonck (eds.), The Dative: V.1: Descriptive studies: 73–118. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Dixon, R.W.M. 1994. Ergativity. Cambridge: Cambridge University Press.

Evans, N. D. 1995. A Grammar of Kayardild. Berlin: Mouton De Gruyter.

Haspelmath, M. 1999. External possession in a European areal perspective. In Doris L. Payne & Immanuel Barshi (eds.), External possession. (Typological Studies in Language,(39): 109–135. Amsterdam/Philadelpha: Benjamins.

 .ـــــــــــ2009. Terminology of Case. In: Andrei Malchukov & Andrew Spencer (eds), The Oxford Handbook of Case,Oxford: Oxford University Press 

Havers, W. 1911. Untersuchungen zur Kasussyntax der indogermanischen Sprachen. Straßburg: Verlag von Karl J. Trübner.

Heine, B. 1997. Possession: Cognitive sources, forces, and grammaticalization. New York: Cambridge University Press.

ـــــــــــ. 2009. Grammaticalization of Case. In: Andrei Malchukov & Andrew Spencer (eds), The Oxford Handbook of Case, Oxford: Oxford University Press.

Heine, B., U. Claudi, and F. Hünnemeyer. 1991. Grammaticalization: A conceptual framework. Chicago: University of Chicago Press.

Janda, L. 1993. A Geography of Case Semantics: The Czech Dative and the Russian Instrumental.

König, Ekkehard & Haspelmath, Martin. 1997. Les constructions a` possesseur externe dans les langues de lEurope. In Jack Feuillet (ed.), Actance et Valence dans les langues de l’Europe: 525–606. Berlin: Mouton.          

Lambert, S.  2010. Beyond recipients: Towards a typology of dative uses. Ph.D. dissertation, the University at Buffalo, State University of New York.

Lander, Y. 2009. Varieties of Genitive. In: Andrei Malchukov & Andrew Spencer (eds), The Oxford Handbook of Case, Oxford: Oxford University Press

Langacker, R. W. 1995. Possession and Possessive Constructions. In J. R. Taylor and R. E. MacLaury (eds.). Language and the Cognitive Construal of the World. Berlin: Mouton de Gruyter. 51–79.

Luraghy, S. 2003. On the Meaning of Prepositions and Cases. Astudy of the Expression of Semantic Roles in Ancient Greek. Amstrdam: Benjamines.

ـــــــــــ. 2009. Case in Cognitive Grammar. In: Andrei Malchukov & Andrew Spencer (eds), The Oxford Handbook of Case, Oxford: Oxford University Press.

Malchukov, A. & H. Narrog. 2009. Case Ploysemy. In: Andrei Malchukov & Andrew Spencer (eds), The Oxford Handbook of Case, Oxford: Oxford University Press.

Miller, B. V. 1953. Talyšskij jazyk. Moscow: Akademija Nauk.

Nikiforidou, K. 1991. “The Meaning of the Genitive”. Cognitive Linguistics, (2/2): 149–205

Partee, B. 1997. Genitives – A Case Study. Appendix to T. M. V. Janssen. ‘Compositionality’. In J.van Benthem and A. terMeulen (eds.). The Handbook of Logic and Language. Amsterdam: Elsevier. 70–464.

Schulze, W. 2000. Palangi Ahvolot: The Morphosyntax of a Northern Talysh Oral Account, Munchen.

Shibatani, M. 1994. “An integrational approach to possessor raising, ethical datives and adversative passives”. Berkeley Linguistic Society (20): 461–486.

Stassen, L. 2009. Predicative Possession. Oxford: Oxford University Press.

Stilo,D.L. 1981. “The Tati Group in the Sociolinguistic Context of Northwestern Iran, Iranian Studies” (14): 137-187.

Stolz, T. 1996. “Komitativ-Typologie: MIT- und OHNE-Relationen im crosslinguistischen. Überblick”. Papiere zur Linguistik, (51) 1: 3–65