بررسی گفتمان‌نما‌های تأکیدی در زبان فارسی با تکیه بر سه فیلم تلوزیونی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان‌شناسی دانشگاه بوعلی سینای همدان

2 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه بوعلی سینای همدان

چکیده

گفتمان­نما­ها از عناصر مهم نظام زبان، به­ویژه زبان محاوره و غیررسمی­اند. امروزه، مطالعۀ گفتمان‌نما­ها از مباحث مهم و جدید در زبان­شناسی است. از این­رو، کلام بدون این عناصر صراحت کافی ندارد و ناقص و نامفهوم می­نماید. این واحد­های زبانی، نقش­های متفاوتی در نظام زبان ایفا می­کنند که نقش تأکیدی یکی از آنهاست. با استفاده از گفتمان­نما­ها، گوینده بر بخش خاصی از گفتمان و گاه بر کل آن تأکید می­کند. البته، تأکید مسألة پیچیده­ای در نظام زبان است که از ابزار‌های متفاوتی در بیان آن استفاده می­شود. گفتمان­نما­ها یکی از این ابزار­ها هستند. در پژوهش حاضر، بر بنیاد رویکرد نقش­گرایی و در حوزۀ کاربرد­شناسی، طبق الگوی دولایه­ای برینتون، به بررسی کیفی و کمّی گفتمان­نما­هایی که ایفاکنندۀ نقش تأکیدی هستند پرداخته­ایم. به همین منظور، پیکره­ای گفتاری متشکل از سه فیلم تلوزیونی؛ «پنج تا پنج»، «یه بلیط شانس» و «عموجان هیتلر» برگزیده شده­است. 

کلیدواژه‌ها


آقایی، ا [فیلم­نامه­نویس]. 1395. یه بلیط شانس. [فیلم سینمایی] کارگردان م، ابراهیمی. 80 دقیقه.

ابراهیمی، ح [فیلم­نامه­نویس و کارگردان]. 1395. عمو جان هیتلر. [فیلم سینمایی]. 90 دقیقه.

اعلمی، م و م، صباح. 1391. «جنسیت و تفاوت گفتمان: بررسی نشانه­های گفتمانی در مکالمات روزمرة سخنوران زن و مرد فارسی زبان»، زبان و ادب فارسی، (10): 2-22.

حیدری، م [فیلم­نامه­نویس]. 1392. پنج تا پنج. [فیلم سینمایی] کارگردان ت، -اوتادی. 79 دقیقه.

ذوقدار­ مقدم، ر و م، دبیر­مقدم. 1381. «نقش­نما­های گفتمان: مقایسة نقش­نمای گفتمان but در زبان انگلیسی با نقش­نمای گفتمان اما در زبان فارسی». پژوهش زبان­های خارجی. 7 (12): 55-76.

صابری­کرهرودی، ر. 1388. بررسی نقش­نمای گفتمان (پس) در زبان فارسی. پایان­نامة کارشناسی ارشد، رشتة زبان­شناسی، دانشگاه کردستان.

کوخایی، ع. 1390. مطالعة تفاوت­­های استفاده از نقش­نماهای گفتمان در نوشته­های دانشجویان یادگیرندة زبان انگلیسی براساس جنسیت و بسندگی نوشتاری زبانی آنها. پایان­نامة کارشناسی ارشد، رشتة زبان­شناسی، دانشگاه اراک.

مقدم­کیا، ر. 1383. «(بعد)، نقش­نمای گفتمان در زبان فارسی». نامۀ فرهنگستان، (23): 81-98.

نغزگوی کهن، م. (زیر چاپ). «از صفت به گفتمان‌نما، کاربردی‌شدگی کلمۀ تازه در زبان فارسی».

Blakemore, D. 1992. Understanding Utterances: An introduction to Pragmatics. Oxford: Wiley Blackwell.

Blakemore, D. 1987. Semantic constraints on relevance. Oxford: Blackwell.

Blakemore, D. 2002. Relevance and Linguistic Meaning: The Semantics and Pragmatics of Discourse Markers. CUP.

Brown, G. 1977.  Listening to spoken English. London: Longman.

Brinton, LJ. 1996. Pragmatic markers in English: Grammaticalization and discourse functions. Berlin: Mouton de Gruyter.

ــــــــــــــ. 2008. The comment clause in English: Syntactic origins and pragmatic development (Studies in English Language). Cambridge: Cambridge University Press.

De Fina, A. 1997. An analysis of Spanish bien as a marker of classroom management in student-teacher interaction. Journal of Pragmatics, (28): 337-354.

Erman, B. 1987. Pragmatic Expressions in English. Stockholm: Almqvist &Wiksell.

Even-Zohar, I. (1982). "The emergence of speech organisers in a renovated language: The case of Hebrew void pragmatic connectives", in: Nils Erik Enkvist (ed.): 179-193.

Fraser, B. 1988. Types of English discourse markers. Acta Linguistica Hungarica (38):19-33.

ــــــــــــــ. 1990. An approach to discourse markers. Journal of Pragmatics, (14): 383-395.

ـــــــــــــــ. 1996. Pragmatic markers. Pragmatics, (6): 167-190.

ــــــــــــــ. 1999. What are discourse markers?. Journal of Pragmatics, 31 (7): 931-952.

Furkó, BP. 2005. The pragmatic marker: Discourse marker dichotomy reconsidered: The case of well and of course. Debreceni Egyetem: Bölcsészettudományi Kar, Debrecen dissertation.

Grice, P. 1989. Studies in the ways with words. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Gohl, C and Günthner, S. 1999. Grammatikalisierung von weil als Diskursmarker in der gesprochenen Sprache. Zeitschrift für Sprachwissenschaft, 18 (1): 39-75.

Halliday, M.A.K. 1970. "Language structure and language function", in: John Lyons (ed.), New horizons in linguistics, 140-165. Harmondsworth: Penguin.

 ــــــــــــ. 1979. "Modes of meaning and modes of expression: Types of grammatical structure, and their determination by different semantic functions", in: DJ. Allerton-Edward Carney-David Holdcroft (eds.), Function and context in linguistic analysis: A Festschrift for William Haas, 57-79. Cambridge: Cambridge University Press.

Halliday M, Hasan R. 1976. Cohesion in English. London: Longman.

Hansen, MBM.  1997. Alors and done in spoken French: A reanalysis. Journal of Pragmatics, (28):153-187.

Hopper, J. 1991. On some principles of grammaticization. In: Elizabeth Closs Traugott and Bernd Heine, (eds.). Approaches to grammaticalization. vol. I. 17-35. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins,.

Heine, B. 2013. On discourse markers: Grammaticalization, pragmaticalization, or something else?. Linguistics, 51(6): 1205-1247.

Labov, W. 1972. Language in the Inner City. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Levinson, SC. 1983. Pragmatics. Cambridge: Cambridge University Press.

Lenk, U. 1998. Marking discourse coherence. Tubingen: Narr.

Maschler, Y. 1994. Metalanguaging and discourse markers in bilingual conversation. Language in Society, (23): 325-366.

ـــــــــــــ. 2009. Metalanguage in Interaction:Hebrew Discourse Markers. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.

Redeker, G. 1991. Linguistic markers of discourse structure. Linguistics, (29): 1139-1171.

Schiffrin, D. 1987. Discourse Markers. Cambridge: Cambridge University Press.

Schourup, L. 1999. Discourse markers. Lingua, (107): 227-265.

Siepmann, D. 2005. Discourse markers across languages: a contrastive study of second-level discourse markers in native and non-native text with implications for general and pedagogic lexicography. Abingdon and New York: Routledge.

Svartvik, J and Stenström, AB. 1985. "Words, words, words: The rest is silence", in: Sven Bäckman-Göran Kjellmer (eds.): 342-353.

Svartvik, J. 1979. "Well in conversation", in: Sidney Greenbaum-Geoffrey Leech-Jan Svartvik (eds.), 167-177.

Thompson, G. 2004. Introducting functional grammar. Great Britain: Oxford university press.

Traugott, EC and RB, Dasher. 2002. Regularity in semantic change. Cambridge Studies in Linguistics 96. Cambridge: Cambridge University Press.

Urgelles-Coll, M. 2010. The Syntax and Semantics of Discourse Markers. Great Britain: MPG Books Group.

Watts, R. 1989. Taking the pitcher to the ‘well’: Native speakers’ perception of their use of discourse markers in conversation. Journal of Pragmatics, (13): 203-237.