بررسی مؤلفه‌های توالی واژه‌ و هم‌بستگی آنها با توالی مفعول/ فعل در گویش تاتی گیفان، براساس دیدگاه رده‌شناختی درایر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین - پیشوا

چکیده

توالی­های غالب در گویش تاتی دهستان گیفان خراسان شمالی که اساساً گونه­ای مفعولی ­فعلی است، و هم­بستگی این توالی‌ها و ترتیب مفعول و فعل براساس دیدگاه­های درایر به سادگی تبیین­شدنی نیست. به ­عبارت ­دیگر، با توجه به نتایج کلی به دست آمده از بررسی­های درایر، گویش گیفانی در مورد هم­بستگی در چهار توالی، به­جز توالی موصوف ­صفت مانند اقلیت زبانی موجود در نمونۀ آماری درایر عمل می­کند که نسبت به زبان­هایی که ارتباط معنی­دار بین توالی­های مطرح­شده و توالی فعل و مفعول را اثبات می­کنند، درصد کمتری دارند. از طرفی چون برخی از این توالی­ها به صورت­های مختلف و آزادانه در تاتی گیفان به کار می­روند، هم­بستگی ممکن بین آنها و ترتیب مفعول و فعل نیز که خود به دو صورت بنیادی مفعول،­ فعل و غیربنیادی فعل،­ مفعول کاربرد دارد تا حدی نسبی است. به­طورکلی به نظر می­رسد به دلیل تنوع در ترتیب فعل و مفعول در این گویش شاهد تنوع در دیگر توالی­های هسته و وابستۀ مربوط به آن نیز هستیم.

کلیدواژه‌ها


اکبرزاده، هـ.. 1388. پژوهشی پیرامون فرهنگ عامه و گویش مردم سنخواست، مشهد: طنین قلم.

ایمان­پور، م. و هـ اکبرزاده. 1388. «بررسی واژه­هایی از گویش تاتی شمال خراسان در آثار مولانا»، اولین همایش آموزش زبان فارسی و زبان­شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد.

بروشکی، م. 1390. موقعیت جغرافیایی و اجتماعی تات­نشین گیفان، مشهد: پژوهش توس.

دبیرمقدم، م. 1392. رده­شناسی زبان­های ایرانی، تهران: سمت.

راهنمایگردآوریگویش­ها برای گنجینةگویشهایایرانی. 1390. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه زبان­ها و گویش­های ایرانی.

رزمگه، ر. و س. محمدی . 1395. «بررسی ضمایر انعکاسی در گویش تاتی رازی: رویکرد رده­شناسی واژنحوی»، نخستین همایش بین­المللی زبان­ها و گویش­های ایرانی کرانۀ جنوبی دریای خزر، دانشگاه گیلان.

زمردیان، ر. 1386. راهنمای گردآوری و توصیف گویش­ها، مشهد: دانشگاه فردوسی.

صفرزاده، ح. 1386. «پژوهشی در گویش تاتی شمال خراسان و کاربرد آن در تصحیح و شرح متون ادب فارسی»، مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی مشهد، (159): 69-97.

کنعانی، ا. 1395الف. «ساختمان فعل در گویش تاتی شمال خراسان»، نخستین همایش بین­المللی زبان­ها و گویش­های ایرانی کرانۀ جنوبی دریای خزر، دانشگاه گیلان.

ــــــــــــــ. 1395ب. «ویژگی­های آوایی و فرایندهای واج­شناسی گویش تاتی شمال خراسان»، نخستین همایش بین­المللی زبان­ها و گویش­های ایرانی کرانۀ جنوبی دریای خزر، دانشگاه گیلان.

نوروززاده، ش. 1389. «بررسی گویش تاتی رویین واقع در شهرستان اسفراین و کاربرد آن در تصحیح و شرح متون ادب فارسی»، همایش بین­المللی گویش­های مناطق کویری ایران، دانشگاه سمنان.

هدایت، ندا. 1391الف. بررسی ویژگی­های صرفی و نحوی گویش تاتی گیفان، رسالۀ دکتری زبان­شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران.

ــــــــــــــ.1391ب. «نقش پس­اضافه و حرف اضافه در گویش تاتی گیفان: یک نگاه رده­شناختی»، مجموعه مقالات هشتمین همایش زبان­شناسی ایران، ج2: 888-899. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

ــــــــــــــ. 1394. «حذف واکه و قلب واجی در تصریف فعل در گویش تاتی گیفان»، زبان­ها و گویش­های ایرانی (ویژه­نامۀ نامۀ فرهنگستان)، دورۀ جدید، (5): 35-58.

Comrie, B. 1981. Language universals and Linguistic Typology. Chicago: University of Chicago Press.

ــــــــــــــ . 1989. Language universals and Linguistic Typology. 2nd edn. Chicago: University of Chicago Press.

Comrie, B., & N. Smith. 1977. »Lingua Descriptive Studies: Questionnaire«. Lingua, )42(: 1-72.

Dryer, M. S. 1988a. »Object-Verb Order and Adjective-Noun Order: Dispelling a Myth. « Lingua, (74): 185-217.

ــــــــــــــ.1991. »SVO Languages and the OV/VO Typology.« Journal of Linguistics )27(: 443-482.

ـــــــــــــ.1992. »The Greenbergian Word Order Correlations«.  Language) 68(: 81-138.

ــــــــــــــ. 2003. »Word order in Sino-Tibetan languages from a typological and geographical perspective«. In Graham Thurgood and Randy LaPolla (eds.) The Sino-Tibetan languages. London/New York :Routledge: 43-55.

ــــــــــــــ. 2005. »Order of adposition and noun phrase«. In The World Atlas of Language Structures, edited by Martin Haspelmath, Matthew S. Dryer, David Gil, and Bernard Comrie. Oxford University Press.

Greenberg, J. H. (ed.) 1966. Universals of Language, London: MIT Press.

Hawkins, John A. 1980. »On implicational and distributional universals of word order. «Journal of Linguistics (16): 193-235.

ــــــــــــــ.1983. Word Order Universals. New York: Academic Press.

Lehmann, Ch. 1973. »A Structural Principle of Language and its Implications.« Lg. (49) :42-66.

Lehmann, W.P. 1978. »The Great Underlying Ground-plans«, in Lehmann, W.P. (ed.), Syntactic typology. Studies in the phenomenology of language. Hassocks, Sussex, Harvester Press: 3-55.

Mallinson, G., & B. J. Blake. 1981. Language Typology. Amsterdam: North-Holland.

Vennemann, T. 1974a. »Analogy in Generative Grammar: The Origin of Word Order«. in: Luigi Heilmann, ed., Proceedings of the Eleventh International Congress of Linguists, Bologna-Florence, Aug. 28 - Sept. 2, 1972: 79-83.

ــــــــــــــ. 1974b. »Theoretical Word Order Studies: Results and Problems«,  Papiere zur Linguistik (7): 5-25.

ــــــــــــــ . 1976. »Categorial Grammar and the Order of Meaningful Elements«, in: Alphonse Juilland, ed., Linguistic Studies Offered to Joseph Greenberg on the Occasion of his Sixtieth Birthday, Saratoga, California (Anma Libri), 615-634.

Yar-Shater, E. 1969.  A Grammar of Southern Tati Dialect, The Hague and Paris: Mouton  and CO.