دانشگاه گیلان زبان فارسی و گویش‌های ایرانی 2476-6585 مقالات آماده انتشار 2026 08 30 Modal concepts of particle “ke” in Persian language; an investigation from cognitive semantic point of view مفاهیم وجه‌نمایی جزءواژه «که» در زبان فارسی؛ پژوهشی از منظر معناشناسی شناختی 9890 10.22124/plid.2026.33688.1763 FA مرتضی دستلان زبان شناسی، علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2026 05 26 Modal particles and discourse markers are both subsumable under the broad category of pragmatic markers and have taken the same route of evolution, but have different functions. While discourse markers are concerned with textual metafunction and make the discourse cohesive and coherent, modal particles have interpersonal metafunction, establish a discourse interactional relationship between speaker and hearer, and like the other modal elements, reflect the speaker’s attitude and reaction towards the proposition. The element “ke” is one of the active modal particles in Persian that on the basis of Brinton’s (1996) proposed framework, called two-fold approach, and through a basic descriptive research, is brought under investigation. The gathered data belong to colloquial style and are collected in informal situations from the casual conversations among ordinary speakers. This particle, under the process of pragmaticalization, has been derived from the question word “ke” with the meaning ‘who’. This modal particle introduces a wide range of modal notions including threat, indifference, dissatisfaction, objection, responding to objection, surprise, exaggeration, cursing, persuasion, and emphasis. In all of these diverse concepts, the commitment of the speaker, regardless of metalingual and objective evidence, is illuminant therefore these modal concepts are considered as speaker-oriented or subjective. جزءواژه‌های وجه‌نما به همراه گفتمان‌نماها زیرمجموعه نشانگرهای کاربردشناختی هستند و از لحاظ جایگاه دستوری و روند پیدایش شبیه یکدیگرند اما از لحاظ کارکرد متفاوتند. درحالیکه گفتمان‌نماها در حوزه متنی به ایفای نقش می‌پردازند و سبب ایجاد انسجام و ارتباط منطقی بین گزاره‌ها می‌شوند، جزءواژه‌های وجه‌نما دارای فرانقش بینافردی هستند و روابط گفتمانی را تسهیل می‌کنند و منعکس کننده نظر گوینده نسبت به موضوع هستند. از جمله جزءواژه‌های وجه‌نمای فعال در زبان فارسی، عنصر «که» می‌باشد که بر مبنای چارچوب پیشنهادی برینتون (1996) موسوم به الگوی دولایه‌ای، و در قالب یک تحقیق توصیفی مبنایی، به بررسی مفاهیم وجه‌نمایی حاصل از آن پرداخته‌ایم. داده‌های این پژوهش متعلق به سبک محاوره‌ای است و از گفتگوهای صورت گرفته میان گویشوران در موقعیت‌های اجتماعی مختلف گردآوری شده است. این جزءواژه که در اصل یک کلمه پرسشی به معنی «چه کسی» بوده است، تحت تأثیر فرایند کاربردی‌شدگی، تبدیل به یک عنصر وجه‌نما شده است و در قامت یک جزءواژه وجه‌نما، مفاهیمی نظیر تهدید، بی‌تفاوتی، نارضایتی، اعتراض و رد اعتراض، ابراز تعجب، اغراق، نفرین و بدخواهی، ترغیب و تأکید با مفاهیم جانبی دیگر را ایفاد می‌نماید. این مفاهیم، موضع گوینده را صرف‌نظر از شواهد و قرائن عینی و فرازبانی، آشکار می‌سازند؛ لذا گوینده-محور یا ذهنی هستند.