دانشگاه گیلان زبان فارسی و گویش‌های ایرانی 2476-6585 مقالات آماده انتشار 2026 02 22 Word order, Agreement and Case- Marking in Aftari ترتیب واژه‌ها، مطابقه و حالت‌نمایی درگویش‌ افتری 9466 10.22124/plid.2026.32636.1742 FA معصومه هاشمی دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران محمد دبیرمقدم استاد گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 2025 12 24 This article presents a typological analysis of Aftari, a North western Iranian language, focusing on its word order, agreement and case marking system. The analysis, framed by the work of Dryer (1992), Comrie (1978) and Dabir-Moghaddam (1402), identifies Aftari as a predominantly head-final (OV) language, despite some minor VO characteristics. The dialect's primary feature is a split agreement system conditioned by tense and transitivity. A nominative-accusative pattern is used for intransitive verbs (past and present) and present-tense transitive verbs. In contrast, past-tense transitive verbs exhibit a tripartite system, distinctly marking the intransitive subject, transitive agent, and transitive patient. This complexity is enhanced by the use of pronominal clitics for person marking in specific constructions, notably with the verbs "xâstæn" (to want) (past and present), "tævânestæn" (to be able) (past intransitive and transitive), and transitive light verb like "kærdæn" and "zædæn" in intransitive compounds, (past). This dialect also benefits from case marking. Since the subject of intransitive verbs (past and present) and the subject of transitive verbs (past and present) have a direct case, while the object of transitive verbs (past and present) has an oblique case, this dialect exhibits a nominative-accusative case system. پژوهش حاضر به مطالعۀ «ترتیب ‌واژه‌ها»، «نظام مطابقه» و «حالت‌نمایی» در گویش افتری بر اساس مقالۀ درایر (1992)، الگوهای مطابقۀ پنجگانۀ کامری (1978) و دبیرمقدم (1402) می‌پردازد. این گویش متعلق به شاخۀ غربی شمالی زبان‌های ایرانی است و در روستای «افتر» استان سمنان بدان تکلم می‌شود. داده‌های پژوهش به شیوۀ میدانی و از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختار‌یافته جمع‌آوری شده ‌است. به لحاظ «ترتیب‌ واژه‌ها» جفت‌های همبستگی در دو ردۀ «فعل‌پایانی» و «فعل‌میانی» در منطقۀ زبان‌های اروپا-آسیا و جهان بررسی‌گردیده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد هر چند «افتری» آمیخته‌ای از مولفه‌های رده‌شناختی «فعل‌پایانی» و «فعل‌میانی» است اما به زبان‌های «فعل‌پایانی» تمایل بیشتری دارد. دو عامل گذرایی و زمان، شیوۀ مطابقۀ افتری را رقم می‌زنند. فعل‌های لازم فارغ از هر زمانی و فعل‌های متعدی حال، مطابقۀ فاعلی-مفعولی را بازنمایی می‌کنند و فعل‌های متعدی گذشته، نظام سه‌بخشی را به دست می‌دهند. افعال «خواستن» (حال و گذشته) و «توانستن» (گذشته) از «واژه‌بست‌های ضمیری» بهره می‌گیرند. همکردهای متعدی نظیر «کردن» و «زدن» در ساختار فعل مرکب لازم (گذشته)، میزبان «واژه‌بست‌های ضمیری» هستند. به لحاظ «حالت‌نمایی»، فاعل لازم (گذشته و حال) و فاعل متعدی (گذشته و حال) دارای «حالت + مستقیم» و مفعول متعدی (گذشته و حال) دارای «حالت غیرفاعلی» هستند، لذا «افتری» از نظام حالت «فاعلی-مفعولی» بهره می‌برد.